Nationale Ballet bevrijdingscadeau Canada

Noord-Amerikaanse balletgezelschappen moeten met Kerst `De Notenkraker' doen om genoeg geld te verdienen. Het Nationale Ballet brengt op zijn tour door Canada een meer experimentele danscultuur mee.

Met een korte tournee in Canada die deze week begon hoopt Het Nationale Ballet een eerste pas te zetten naar een internationaler publiek. De tour – een ,,bevrijdingscadeau'' aan de Canadese bevolking en met voorstellingen in de steden Montreal en Ottawa – is de eerste in jaren waarbij het ballet met een grote groep dansers voor langere tijd op weg is.

De reizende voorstelling ging deze week in première in Montreal. Onder de titel Carmen et Autres Pas Hollandais tracteerde het Nationale Ballet een vol Place-des-Arts op drie stukken die al in Nederland te zien waren: In Light and Shadow van huischoreograaf Krzysztof Pastor, Four Schumann Pieces door Hans van Manen en Carmen van artistiek directeur Ted Brandsen.

De tour is onderdeel van de viering van zestig jaar bevrijding van Nederland door het Canadese leger. Prinses Margriet woont volgende week een voorstelling bij in Ottawa, haar geboorteplaats.

Naast historische banden zijn er echter ook andere redenen om het Nationale Ballet in Canada voor het voetlicht te brengen, vindt Brandsen. ,,Het is erg belangrijk om je als gezelschap te meten met andere gezelschappen, om je internationaal te laten zien,'' zegt hij. ,,Daarbij is Noord-Amerika interessant voor ons omdat het andere culturele maatstaven heeft, en omdat wij kunnen laten zien wat er niet zo veel gezien wordt.''

Vergeleken bij de meeste gezelschappen in Noord-Amerika onderscheidt het Nationale Ballet zich als een groot gezelschap dat het zich kan veroorloven om creatieve risico's te nemen, aldus Brandsen. Met name in de Verenigde Staten krijgen balletten geen of weinig overheidssubsidie. Noodgedwongen werken ze daarom met een meer commerciële invalshoek - altijd maar weer Notenkrakers in december om genoeg kaartjes te verkopen. Het publiek dat bereid is om te gaan kijken naar iets onbekends is veel kleiner, en daarom is het moeilijker om nieuw werk te produceren.

Dat is juist de specialiteit van het Nationale Ballet, meent Brandsen. ,,Het werk dat wij hier laten zien toont de diversiteit van het hedendaagse repertoire dat bij ons een belangrijke plaats inneemt, en laat ook zien waar wij in uitblinken.'' Daarbij gaat het met name om hedendaags ballet; niet moderne dans zoals die in Noord-Amerika in zwang is maar de klassieke dansvorm in een eigentijdse interpretatie. Zo viel In Light and Shadow van Pastor, een levendig en kleurrijk stuk in klassieke balletvorm, zeer in de smaak bij het publiek in Montreal.

Hetzelfde geldt voor Brandsens eigen Carmen, een contemporaine versie op muziek van een strijkorkest met slagwerkers. Brandsen ontdeed het verhaal van Spaanse folklore en concentreerde het meer op de tijdloze thema's van jaloezie en de wil iemand te bezitten. ,,We kunnen laten zien dat verhalende balletten gebaseerd op klassieke techniek helemaal van deze tijd zijn en ook een relatie kunnen hebben met wat er met mensen van nu aan de hand is,'' zegt hij. ,,Bij veel mensen bestaat een idee dat ballet iets is van de negentiende eeuw, maar het wordt gedaan door atletische jonge mensen die met beide benen in de wereld van deze tijd staan.''

Die filosofie vormt de voornaamste attractie van Nederlandse dans voor een Canadees publiek, zegt Vincent Warren, danshistoricus bij Les Grands Ballets Canadiens, een gezelschap in Montreal. ,,Er is beslist een Nederlandse invloed op ballet, de mengeling van moderniteit en klassieke ballettechniek, die ons eigen repertoire al heeft beïnvloed,'' zegt Warren. Hij verwijst naar de samenwerking van Les Grands Ballets Canadiens met Jirí Kilián en Hans van Manen. Het publiek van Montreal, in overwegend Franstalig Québec, staat meer open voor Europese cultuur dan in de rest van Noord-Amerika het geval is, meent hij. ,,Wij brengen hier een Europees repertoire naartoe dat het Amerikaanse publiek bijna nooit ziet, en we werken met jonge Europese choreografen.''

Het Canadese ballet is minder gericht op klassieke techniek maar heeft juist de eclectische traditie om met invloeden uit alle hoeken van de wereld te experimenteren. Alain Dancyger, directeur van Les Grands Ballets Canadiens de Montreal, wijst erop dat de komst van het Nationale Ballet past bij een gewoonte om buitenlandse gezelschappen naar Canada te laten komen. ,,Wij zijn een van de weinige balletgezelschappen die dat doen,'' zegt hij. ,,We proberen daarmee banden tussen de grote gezelschappen van de wereld op te bouwen.''

Het Nationale Ballet is met 33 van zijn 80 dansers naar Canada gekomen. Na vier voorstellingen in Montreal treedt het nog op in het National Arts Center in Ottawa. Daar wordt een vierde stuk aan het programma toegevoegd: een pas-de-deux van voormalig artistiek directeur Wayne Eagling met de soliste Nathalie Caris. Caris, die 24 jaar bij het Nationaal Ballet heeft gedanst, komt uit Ottawa en neemt later dit jaar afscheid. De huidige tournee geeft haar een laatste kans om in haar geboortestad op te treden.