(Ingezonden mededeling)

Wat doe je als wetenschapper als je artikel wordt geweigerd door een tijdschrift en je bent het daar totaal niet mee eens? Zet een advertentie! Dat deed David Egilman van de Brown University in 2003 in het Amerikaanse vakblad Journal of Occupational and Environmental Medicine (JOEM). De stunt liep uit op een geweldige academische ruzie die nog altijd voorduurt.

Egilman blikt in het jongste nummer van het International Journal of Occupational and Environmental Medicine (april/juni 2005) terug op de affaire. Het begon toen zijn manuscript door redacteur Paul Brandt-Rauf van JOEM met een kort, beleefd e-mailtje werd geweigerd. Brandt-Rauf schreef dat hij Egilmans bijdrage had beoordeeld als `not likely to be a high priority for the majority of JOEM readers'.

Egilman was woedend, want het ging volgens hem immers om een belangrijke zaak. Hij reageerde op een eerdere wetenschappelijke publicatie van onderzoekers in het blad Texas Medicine, waarin het risico van beroepsmatige blootstelling aan asbest van arbeiders in de chemische industrie werd gebagatelliseerd. De Texanen schreven dat de elf gevallen van mesothelioom (een vooral door asbest veroorzaakte kanker) geen verband hielden met het werken op de fabriek van Dow, het chemieconcern dat hun onderzoek financierde. Egilman beschouwde dat als een gotspe, want mesothelioom komt normaal niet meer dan bij een op de 1 tot 2 miljoen voor.

Egilman besloot het er na de afwijzing niet bij te laten zitten en leverde de gehele tekst van zijn artikel in bij de advertentie-afdeling van JOEM. Hij voorzag zijn `advertentie' van een antwoordcoupon waarmee lezers konden laten weten of zij het artikel inderdaad niet zo belangrijk vonden. De advertentie verscheen in het juninummer JOEM. Egilman kreeg naar eigen zeggen 33 reacties van lezers die hem gelijk gaven.

JOEM-redacteur Brandt-Rauf kon zich de haren wel uit het hoofd trekken toen hij de advertentie van Egilman onder ogen kreeg. In een redactioneel in het augustusnummer van 2003 schreef hij dat hij de advertentie zeker had tegengehouden, als hij het vooraf geweten had. Bovendien nodigde hij twee van de Dow-wetenschappers uit om een repliek te schrijven op de advertentie. Egilman kreeg geen kans op weerwoord.

Via messageboards op internet en een eigen webpagina, probeerde de steeds verder gefrustreerde Egilman zijn versie van het verhaal te vertellen. Veel bijval van collega's kreeg hij daarbij niet. Maar nu eindelijk, twee jaar later, komt Egilman aan de bak in het International Journal of Occupational and Environmental Medicine. Hij heeft zijn toon wat genuanceerd en krijgt nu ook de steun van twee commentatoren in hetzelfde tijdschrift. Lee Friedman en Elihu Richter noemen het `schokkend' dat de JOEM Egilman zelfs geen kans gunde op onafhankelijke peer review en dat er bij dit blad blijkbaar geen stricte scheiding is tussen de redactie en de advertentieafdeling. De commentatoren uiten hun zorg over de onafhankelijkheid van medische bladen.