Door de ogen van de reiger

Rijzige reigers heersen over de Dappermarkt, laat John Treffer zien in de korte film `Marktmeester', die draait in de competitie van de 51ste Kurzfilmtage Oberhausen. Maar: ,,De baas zijn is niet relaxt.''

Als reigers mensen waren dan waren ze pragmatisch, en zelfzuchtig. Je zou ze ook recht-door-zee kunnen noemen, en zakelijk vindt filmmaker John Treffer (1979). ,,Maar niet stijf, want ze kunnen zich makkelijk aanpassen. En ze zijn trots, al weet ik niet of dat het juiste woord is. Maar er gaat een zekere kracht en rust van ze uit. Ze krijgen het zoals ze het willen.''

Treffer studeerde vorig jaar af aan de Rietveld Academie met een korte, observerende documentaire over de reigers die bezit hebben genomen van de Amsterdamse Dappermarkt. En de reigers in zijn film zijn inderdaad net mensen. Parmantig als buitenaardse dansers. Dan weer bezig hun kostje bij elkaar te scharrelen. En altijd met een half oog op de concurrentie.

Dankzij een docent die voorstelde dat Treffer het bijna allegorische stadsportret Marktmeester in zou sturen naar L'alternativa, het jaarlijkse festival voor onafhankelijke film in Barcelona, waar hij werd ontdekt door een van de scouts van Oberhausen, draait zijn film nu in competitie op de 51ste Kurzfilmtage.

Al vanaf de jaren zeventig hebben reigers het platteland ingeruild voor de stad. Treffer ontdekte ze daar toen hij zo'n zeven jaar geleden de polder verliet. ,,Grote, gekke beesten, die ervaren hebben dat ze ook in de stad kunnen overwinteren. Voedsel genoeg daar. Dus toen hebben ze er een plek veroverd en zijn ze gebleven.''

,,Marktmeester gaat over een dag in het leven van een reiger, voor een groot deel gefilmd vanuit de ogen van een reiger'', vat de regisseur zijn film samen. Wat hem daarbij fascineerde was dat er ,,midden in de stad een samenleving van reigers bestaat, die min of meer los van de stedelijke cultuur functioneert.''

Dat brengt hem op het grotere thema van zijn werk: de confrontatie van verschillende culturen, oude en nieuwe, stedelijke en landelijke. ,,Wat cultuur is wordt gedefinieerd op het moment dat verschillende culturen met elkaar in botsing komen. Je kunt niet voorspellen wat er dan zal gebeuren, maar je kunt er wel iets van leren.''

De filmcamera is daarbij zowel doel als middel: ,,Ik begon op de kunstacademie als fotograaf. Maar film is veel dwingender. Jíj bepaalt de volgorde en de duur waarin iemand naar iets kijkt. Het is minder gericht op de esthetiek. Daar kom je bij een foto nog wel mee weg. Bij film blijkt dan dat het misschien wel mooie plaatjes zijn, maar dat het dan alsnog nergens op kan slaan.''

De remedie is kijken en nog eens kijken. Voor Marktmeester was hij zo'n veertig draaidagen in de weer, op 16mm en digitale video, al waren er dagen bij dat de camera niet eens aanging. ,,Film is zo duur, dat moet in één keer goed. Maar bij vogels kun je niet voorspellen wat ze gaan doen. Aan het einde van de dag, als de lantarenpalen vol met vogels zitten, dan weet je: nu moet er wel zo langzamerhand iets gaan gebeuren.'' Hij leerde de vogels kennen. De dikke en de manke. En de leider, ,,al is er niet echt een hiërarchie'', merkte hij. ,,Het gezag wordt voortdurend uitgedaagd. De baas zijn is niet relaxt.''

,,Wat mij interesseert'', vervolgt John Treffers, ,,is ontdekken wat er gebeurt als wetmatigheden die naast elkaar bestaan en net niet helemaal bij elkaar passen met elkaar geconfronteerd worden. In dat contact ontstaan nieuwe verhalen.''