Directiesalaris moet aansluiten bij loongebouw

Geen bonus en een sobere vertrekregeling. Dat wil Hans Simons, die bekeek wat een directeur van een zorginstelling verdient. ,,Zo, die is ook niet zuinig.''

Het TweeSteden ziekenhuis in Tilburg mikte op een sluitende begroting. Het liep anders. Aan het eind van het jaar kwam het 822.000 euro tekort. ,,Het tekort wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door te betalen afvloeiingsregelingen aan een drietal psychiaters en een lid van de raad van bestuur'', meldt het jaarverslag van het ziekenhuis over 2004.

Niet alleen topmanagers bij grote ondernemingen en energiebedrijven als Nuon en Essent zijn het mikpunt van kritiek over bonussen, topsalarissen en gouden handdrukken. De Nederlandse vereniging van toezichthouders in zorginstellingen (NVTZ) stuurde haar leden gisteren voor de tweede keer een advies over de bedragen die bestuurders mogen verdienen van zo'n duizend ziekenhuizen, instellingen voor geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en ouderen- en gehandicaptenzorg.

Het advies, dat nog door de leden moet worden bekrachtigd, geeft maximale bedragen, wijst bonussen en vergelijkbare prestatietoeslagen af, beperkt de gouden handdruk tot één jaarsalaris en roept op tot soberheid bij secundaire arbeidsvoorwaarden, zoals een auto van de zaak. Openheid over de bedragen heeft minister Hoogervorst van Volksgezondheid (VVD) al eerder afgedwongen.

,,Toen we als commissie in 2001 naar de salarisregelingen gingen kijken, zeiden we tegen elkaar: zo, die zijn ook niet zuinig geweest'', zegt directeur Jacques Gerards van de vereniging van toezichthouders.

De zorg wordt gefinancierd uit belastingen en premies, maar de minister heeft geen directe greep op de salarissen van de top. Zorginstellingen zijn particuliere organisaties, meestal stichtingen. Daar stellen raden van toezicht of raden van commissarissen de beloningen vast. De NVTZ is het platform van deze toezichthouders, die het beleid moeten controleren.

Sinds het vorige advies, dat in 2003 uitkwam, blijkt weinig veranderd. Bijna een kwart van de zorginstellingen betaalt bestuurders meer geld dan geadviseerd. De NVTZ adviseert een maximumbrutosalaris van 148.103 euro voor bestuurders van de grootste ziekenhuizen die in vaste dienst zijn. Wie een tijdelijk (4 tot 6 jaar) contract accepteert, verdient maximaal 162.435 euro.

Maar in 2003 verdiende 58 procent van de ziekenhuisbestuurders meer dan 150.000 euro, schreef Hoogervorst vorig jaar in een brief aan de Tweede Kamer. Van hen kregen 24 bestuurders meer dan twee ton.

Voormalig staatssecretaris van Volksgezondheid Hans Simons (PvdA), die net als in 2001 de commissie leidde die de beloningen onderzocht: ,,De salarissen zijn niet over de gehele linie bovenmatig. We kwamen wel heel grote verschillen tegen tussen bestuurders. Salarissen van bestuurders in met name de ouderenzorg en de verslavingszorg zijn meestal heel redelijk. Bovenmatige salarissen zie je vaker in ziekenhuizen en een enkele grote instelling voor geestelijke gezondheidszorg. Ook in instellingen waar de fusies zich opstapelden. Dan wordt automatisch iedere keer het salaris verhoogd terwijl het werk niet eens zo veel zwaarder wordt. Meestal komt er dan juist een tweede of derde bestuurder bij.''

In de maatschappelijke discussie over topsalarissen weigeren de zorgtoezichthouders zich te laten leiden door wat elders wordt betaald, maakt Gerards duidelijk. Wat (staats)bedrijven, overheden, woningcorporaties of scholen betalen, vindt de NVTZ voor de zorgbeloningen niet zo relevant.

Gerards: ,,We vinden het belangrijker dat de salarissen aansluiten op het interne loongebouw. Directeur zijn in de zorg is veel zwaarder dan in het bedrijfsleven. Je moet met overheden, buurtbewoners, patiëntenverenigingen overleggen. Je moet snel inspringen op politieke veranderingen. Ik heb gezien hoe snel het kan gaan. In de thuiszorg moesten mensen ineens een hogere eigen bijdrage betalen, velen zegden op. Daar moet je op tijd op inspringen. Als je te laat schakelt, gaat de instelling failliet. Vorig jaar gingen zo'n zeven of acht zorginstellingen failliet.''

Advies en praktijk lopen in de zorg niet alleen uiteen bij de hoogte van de beloningen. De NVTZ adviseert tegen bonussen. Toch krijgt één op de zeven bestuurders in de zorg een bonus, meldde Hoogervorst vorig jaar. Gemiddeld gaat het om 8.600 euro. Maar het kan aardig oplopen.

De voorzitter van de raad van bestuur van de Orbis Zorggroep, waartoe onder meer het Maasland Ziekenhuis in Sittard behoort, kreeg vorig jaar een bonus van 32.697 euro, zo blijkt uit het jaarverslag. De toelichting in het verslag: ,,De bonus is gebaseerd op het bereiken van de gestelde doelstellingen.''

Simons: ,,Sommige bestuurders hebben nu een salarisregeling waar een bonuscomponent in zit. Dan wordt afgesproken dat een bestuurder aan het eind van het jaar 10 procent erbij krijgt als hij bijvoorbeeld in dat jaar het ziekteverzuim omlaag weet te brengen. En het jaar daarop krijgt hij weer 10 procent voor renovatie in het ziekenhuis. Dat leidt bijna altijd tot ophoging. Dat lijkt ons niet verstandig.''

Ook ontslagvergoedingen zijn controversieel. Een jaar salaris, adviseert de commissie. In de praktijk komen hogere vergoedingen voor. Zo kreeg de bestuursvoorzitter van het TweeSteden ziekenhuis (in Tilburg en Waalwijk) na een bestuurlijk conflict een pensioenstorting mee van 475.000 euro, dat was meer dan drie keer zijn jaarsalaris.

Hoe moeten de toezichthouders het gat dichten tussen advies en praktijk? Simons: ,,Toezichthouders zullen blij zijn nu instrumentarium in handen te hebben om stevig over de honorering te kunnen onderhandelen. Dat moeten ze ook doen. Met deze adviesregeling hopen we de verschillen wat meer te normaliseren. Voorheen werd wel gezegd: laten we over dat geld niet te moeilijk doen. En dan werd een ruim salaris afgesproken.''