De moraal van lucratief beleggen

Is duurzaam beleggen net zo profijtelijk als gewoon beleggen? Pensioenfonds PGGM boekten het afgelopen jaar tegenslagen. Maar het fonds belegt wel beter dan het duurzame ASN Aandelenfonds.

Drie stuivers zijn niet veel geld voor een levenswijsheid waaraan tegenwoordig ook grote beleggers zich spiegelen. Erst kommt das Fressen und dann die Moral, laat toneelschrijver Bertold Brecht zijn personage Mackie Messer, een gangsterbaas, zeggen. Dat was 1928.

Moraal is sinds jaar en dag ook iets voor beleggers. Hoeveel mag een bestuursvoorzitter van een onderneming verdienen voordat het exorbitant wordt? Loont het om in bedrijven te beleggen die hun activiteiten niet alleen sturen op winstgevendheid, maar ook nadrukkelijk rekening houden met bijvoorbeeld arbeidsomstandigheden en milieu? Kortom: is duurzaam beleggen profijtelijk?

In zijn laatste jaarverslag zet PGGM, het pensioenfonds voor meer dan een miljoen werknemers in de bedrijfstakken zorg en welzijn, vraagtekens bij de haalbare rendementen van duurzaam beleggen. Het pensioenfonds, een van de voortrekkers in de Nederlandse pensioenwereld, beheert drie duurzame beleggingsportefeuilles.

Eén daarvan sluit specifieke niet-duurzame bedrijven uit (uitsluiting), één kiest juist de beste bedrijven uit een scala van bedrijfstakken (best in class) en één probeert door actief optreden in een dialoog met directies een duurzamer bedrijfsbeleid te forceren. Deze vorm noemen beleggers engagement.

Bij de beleggingen in de categorie uitsluiting en `best in class', samen goed voor 200 miljoen euro belegd vermogen, vallen de opbrengsten tegen. De rendementen liggen procentpunten onder het rendement dat het pensioenfonds behaalt op de `gewone' aandelenbeleggingen, zei directeur beleggingen Else Bos bij de presentatie van het jaarverslag. Met engagement, een portefeuille van 2,8 miljard euro, behaalt PGGM wel goede resultaten.

,,Duurzaam beleggen levert rendementen op die conform de gemiddeldes zijn op de financiële markten, maar je krijgt er gratis een betere wereld bij, zeg ik altijd maar'' is de reactie van Ab Engelsman, directeur beleggingsfondsen van de ASN Bank.

De bank is de grootste Nederlandse partij op het gebied van duurzaam sparen en beleggen. Het vlaggenschip is het ASN Aandelenfonds, een duurzaam beleggingsfonds met 228 miljoen euro vermogen per eind 2004.

Het fonds is de afgelopen vijf jaar in een krimpende markt voor beleggingsfondsen jaar op jaar gegroeid: van 3,3 miljoen aandelen eind 2000 tot 4,5 miljoen aandelen per eind vorig jaar.

Het ASN Aandelenfonds is van oudsher een strenge belegger. Het fonds beoordeelt bedrijven die in aanmerking komen voor een beleggingen op een waslijst van criteria, van milieubeleid tot sociaal beleid, inclusief de beloning van de top.

Vorig jaar verdween bijvoorbeeld de Amerikaanse hypotheekbank Fannie Mae uit de portefeuille vanwege een boekhoudschandaal, maar ook informatieleverancier Reuters, die te weinig verantwoording geeft over zijn maatschappelijke verantwoordelijkhied, en het Franse voedingsbedrijf Danone, dat geen eisen wil stellen tegen (kind)slavenarbeid bij zijn cacao-leveranciers. ,,Een intensieve communicatie met Danone is hierover op gang gekomen'', meldt het ASN Beleggingsfonds' jaarverslag droogjes.

Maar ook wie door de screening heenkomt, kan vervolgens als belegging afvallen. Een wapenfabrikant met een prima sociaal beleid valt gewoon af, omdat 'ie wapens maakt, legt Engelsman uit.

Die uitsluiting van bedrijfstakken kan rendement kosten ten opzichte van de prestaties van beursgraadmeters waarin deze bedrijven wel zijn opgenomen. Aan die graadmeters toetsen grote beleggers zoals pensioenfondsen hun eigen prestaties.

En daar wringt nu de schoen. Hoe verhouden de rendementen van PGGM op zijn totale aandelenportefeuille zich tot die van ASN Aandelenfonds? Wij zijn onvergelijkbaar, zeggen beide. En niet alleen vanwege verschillen in hun beleggingen: ASN Aandelenfonds belegt bijvoorbeeld pas sinds kort in Japan, PGGM belegt al jaren mondiaal. PGGM dekt de laatste jaren zijn dollarrisico's af, ASN Aandelenfonds niet. Verder is het beheren van grote portefeuilles zoals die van PGGM een stuk goedkoper dan een beleggingsfonds.

Als ASN Aandelenfonds beter presteert dan PGGM was elke discussie bij voorbaat overbodig: dan kan PGGM beter zijn hele vermogen duurzaam gaan beleggen. Maar dat is niet zo. Uit de cijfers exclusief valuta-afdekking die PGGM op verzoek heeft verstrekt blijkt dat de stand op dit moment vier-een is in het voordeel van de PGGM-beleggers. Zij boeken vier van de vijf jaar betere resultaten dan het ASN Aandelenfonds.

Maar kijk naar de prestaties van ASN Aandelenfonds ten opzichte van niet-duurzame grote beleggingsfondsen, zoals informatieleverancier Morningstart die becijfert, dan staat het fonds op winst. In drie van de vijf jaren (2000, 2003 en 2004) presteerde ASN Aandelenfonds beter dan het gemiddelde van de niet-duurzaam beleggende concurrentie.