De krant antwoordt

De kern van deze kwestie is of de krant, zoals de lezer meent, anders over vrouwen schrijft dan over mannen. En zo ja, of we daar dan ook wat mee bedoelen. Waarbij de stelling is dat de krant onmogelijk over vrouwen kan schrijven zonder ook haar uiterlijk of kleding te benoemen.

Mijn aanvankelijke reactie (flauwekul) onderdrukkend, ben ik op onderzoek gegaan. Je weet maar nooit, nietwaar. De lezer houdt je niet voor niets een spiegel voor. Het is bovendien een leerzame karikatuur die ons wordt geschetst. Inderdaad, wat had die tandarts eigenlijk aan en wat deed die spijkerbroek van die mevrouw er precies toe?

Bij wijze van steekproef controleerde ik de krant van de zaterdag uit dezelfde week van het artikel over tand-erosie. Daarin kwamen drie grotere artikelen voor waarin vrouwen een hoofdrol spelen. Het voorpagina-artikel over de leidende rol die vrouwen in de katholieke kerk spelen. Een artikel in het Zaterdags Bijvoegsel over orthodox-joodse vrouwen die niet kunnen scheiden. En een artikel in Leven &cetera over relatieproblemen waarin een vrouwelijke therapeut wordt geïnterviewd. In geen van deze drie artikelen werd ook maar één letter besteed aan het uiterlijk of de kleding van de geïnterviewde vrouwen.

Daarna heb ik het archief doorgespit op het trefwoord `vrouw' in de kop en `vrouwen' in de tekst en alles gelezen wat eronder stond. Dat leverde 20 artikelen in drie maanden op, variërend van `Rokende vrouw 11 jaar eerder dood' tot `Erasmus en de vrouw'. Geef je dezelfde zoekopdracht met het trefwoord `man', dan vind je overigens 15 artikelen. ('Een man moet boksen', `Wat is er nuttelozer, de liefde of de man'). Ook daar is geen enkele vorm van sekse-stereotypering te vinden. Hooguit valt te constateren dat de begrippen `man' en `vrouw' in de krant vooral voorkomen in de pensioenrubriek, de bijlage Leven, de sportpagina en de kunstpagina.

Vermoedelijk zoek ik dus verkeerd. Het gaat deze lezer ook niet om het opzettelijke sekse-sjabloon, maar om de zijdelingse kwalificatie. Maar hoe vind je die? In wanhoop heb ik dan maar op `wit bloesje' gezocht. Dat begrip heb ik in de afgelopen 12 maanden in de krant inderdaad nog één keer teruggevonden. En wel in een beschrijving van de invloed die Audrey Hepburn op de vrouwenmode heeft gehad: `It's hip to be Hep.' Daar was het witte bloesje bepaald functioneel.

Kort samengevat: ik kan het niet vinden. Ik ben best bereid op te schrijven dat we waakzaam moeten zijn tegen het frivool of nutteloos vermelden van geslachts- (of ras-)kenmerken en uiterlijkheden, maar ik vind de bewijsvoering mager. Ik vind het ook niet nodig om van de weeromstuit alle uiterlijke beschrijvingen van vrouwen (én mannen!) taboe te verklaren, om het zekere maar voor het onzekere te nemen. In dit geval is de beschrijving van het uiterlijk van deze hoofdpersoon in de reportage niet essentieel. Je kunt er inderdaad allerlei bedoelingen in leggen en conclusies aan verbinden, zoals deze lezer doet. Maar je kunt dat ook laten en het lezen zoals het is bedoeld als beschrijving van een alledaagse gebeurtenis waar mensen zoals u en ik mee te maken kunnen krijgen.

nieuwe kwesties: lezerschrijft@nrc.nl