Voldoening en pijn bij laatste defilé

Voor de laatste maal is in Wageningen het defilé voor oorlogsveteranen gehouden. Tot groot verdriet van veel oud-strijders.

Oud-commando Hay van Groenendaal uit Venlo heeft een doktersadvies in de wind geslagen om bij het laatste defilé van oorlogsveteranen in Wageningen te kunnen zijn. Drie weken geleden lag de 84-jarige nog met hartproblemen in het ziekenhuis. ,,Maar al sterf ik ter plaatse, ik wil erbij zijn'', had Van Groenendaal tegen zijn arts gezegd.

En dus is hij erbij, al is het in een rolstoel. De voorzitter van de afdeling Limburg van de oud-commando's duwt hem door het centrum van Wageningen. Toeschouwers leggen een oranje slinger om zijn nek en geven hem een oranje roos. ,,You're our heroes'', staat er op een ansichtkaart die een meisje hem in de hand drukt. Met zijn vrije hand schudt Van Groenendaal honderden uitgestoken handen. Op het 5 Mei Plein, staan de gezichten van de marcherenden weer strak en ernstig. Van Groenendaal krijgt een apart saluut van parade-inspecteur Prins Willem-Alexander. ,,Zag je dat, geweldig'', zegt hij, ,,de rillingen lopen over mijn rug.''

In een uur tijd lopen zo'n 4.500 militairen en verzetsstrijders uit binnen- en buitenland over het plein bij Hotel De Wereld, waar de Duitsers zestig jaar geleden capituleerden. Willem-Alexander, gestoken in het uniform van brigade-generaal van de landmacht, salueert en applaudisseert. ,,Hij doet het goed'', vindt Van Groenendaal, maar het voelt toch anders dan voorgaande jaren. Jarenlang nam Prins Bernard op deze plek de parade af. Vijftig jaar geleden deed de oud-bevelhebber van de Binnenlandse Strijdkrachten dat voor het eerst en sinds 1988 jaarlijks. Vlak voor zijn dood uitte Prins Bernard de wens dat er in 2005 een einde kwam aan de traditie en dat het defilé onderdeel moest gaan worden van de Nederlandse Veteranendag, die voortaan op 29 juni, zijn geboortedag, in Den Haag wordt gehouden. Die dag krijgt het karakter van een eerbetoon aan `oude' (WO II en KNIL) en `jonge' veteranen (deelnemers vredesmissies) en is niet bedoeld als herdenking.

Hoewel niet iedereen er blij mee is, wordt de wens van Prins Bernard gerespecteerd. Generaal b.d. A. van der Vlis, interim-voorzitter van het Nationaal Comité Herdenking Capitulaties, zegt tijdens de herdenkingsdienst voorafgaande aan het defilé dat `Wageningen' onverbrekelijk verbonden is met Prins Bernard, ,,de veteraan der veteranen''. En dat na zijn dood een koerswijziging ,,onvermijdelijk'' is. Wel zal er in Wageningen een kranslegging blijven plaatsvinden. Er is nog overleg over een optocht van militaire voertuigen, maar het defilé verhuist definitief. En dat vindt waarnemend burgemeester C. Rutten jammer. ,,Herdenkingen zijn heel emotioneel. Vooral voor ouderen is elke breuk in een traditie heel pijnlijk.'' De gemeente had nog even de hoop een kleiner defilé met alleen oud-strijders uit de Tweede Wereldoorlog te kunnen behouden, maar ook dit zit er niet in. Defensie geeft prioriteit aan de Nederlandse Veteranendag.

Toeschouwer Arie van de Velde uit Brummen, die al acht uur voor aanvang van het defilé zijn klapstoeltje tegenover Hotel De Wereld heeft geïnstalleerd, kan de beslissing begrijpen. ,,Er moet een keer een punt achter gezet worden. Je haalt toch telkens oude wonden open.'' Maar `buurvrouw' Hermien Timmer vindt het een verkeerd besluit om Wageningen de rug toe te keren. ,,Dit is toch dé herdenkingplek.'' Oud-commando Hay van Groenendaal zegt graag de brief te willen lezen waarin Bernard heeft aangekondigd dat 2005 het laatste jaar moest zijn. ,,Heeft hij niet bedoeld dat hij zelf voor de laatste maal aanwezig zou zijn'', vraagt Van Groenendaal zich af. De meeste veteranen zijn tegen, hoezeer ze Prins Bernard respecteren. Er zijn zelfs handtekeningenacties opgezet om het besluit terug te draaien. De massale publieke belangstelling, het defilé, de aanwezigheid van een lid van het Koninklijk Huis – het is wat ze op andere dagen van het jaar missen: erkenning. ,,Het klinkt een beetje oubollig, maar zo voelt het wel'', zegt wachtmeester Len van Beesten (46) uit Hellevoetsluis. Van Beesten, die als VN-militair in Angola en Bosnië heeft gediend, vindt dat het defilé in Wageningen moet blijven. ,,Hier kun je het historische aspect verweven met het hedendaagse.'' Zijn collega Marcel de Kreek zegt dat je ,,overal kan herdenken en gedenken.'' Maar bij de Nederlandse Veteranendag zijn buitenlandse veteranen niet van de partij en dat vindt oud-marineofficier Nico Peijr (76) uit Arnhem weer jammer. ,,Ik kom hier altijd een hoop vrienden uit Schotland en Engeland tegen, ook al vallen er elk jaar wel twee of drie weg.''

De buitenlandse deelnemers lijken nauwelijks te beseffen dat er volgend jaar geen defilé in Wageningen zal zijn. ,,Volgend jaar zijn we hier terug'', zegt de 84-jarige Okill Stuart uit Montreal, onder de indruk van alle zwaaiende mensen. ,,Oh, is het er dan niet meer. Jammer. Maar als het weer oorlog is, kunnen jullie altijd bellen.''