Litouwen: toetreding EU was onvermijdelijk

In Litouwen is, een jaar na toetreding tot de Europese Unie, het zelfvertrouwen gegroeid. Maar niet iedereen is gerust op de goede afloop.

Het kleine Litouwen was even wereldnieuws, toen het in november vorig jaar als eerste de Europese Grondwet ratificeerde. Het parlement haastte zich om de primeur binnen te halen, veel parlementariërs hadden het lijvige document niet eens goed gelezen. Het was volgens analisten dan ook een symbolische daad, bedoeld om nog dichterbij de Europese Unie te komen, maar vooral nog verder weg van Rusland.

Angst is in Litouwen altijd een sterke drijfveer geweest. Bij het in 2003 gehouden referendum over toetreding tot de EU stemde maar liefst 92 procent vóór. Parlementsvoorzitter Arturas Paulaskas zei het onlangs zo: ,,De toetreding tot de Europese Unie was onvermijdelijk. Het klinkt waarschijnlijk fatalistisch, maar we hadden geen andere keus dan het pad naar Europa. Het alternatief was terugkeer naar de dictatuur.''

,,Litouwse politici zijn tegenwoordig minder bang'', zegt Linas Ryskus, directeur van een commerciële tv-zender. ,,Rusland was altijd heel dichtbij, maar door de toetreding tot de EU en de NAVO hebben ze meer zelfvertrouwen gekregen.'' Zo schrok Litouwen er niet voor terug om een actieve rol te spelen in de internationale diplomatie rondom de vervalste presidentsverkiezingen in Oekraïne, eind vorig jaar. Het haalde zich daarmee de wrevel van Moskou op de hals, dat tot op het laatst volhield dat er niets mis was in Oekraïne, behalve die buitenlandse bemoeienis.

De Litouwse president Valdas Adamkus heeft de relatie met Rusland verder op scherp gezet. Hij sloeg onlangs een uitnodiging af van zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin voor de herdenking in Moskou, op 9 mei van het einde van de Tweede Wereldoorlog. De Sovjet-Unie die het nazisme heeft verslagen en die door Poetin in de bloemetjes wordt gezet is dezelfde die Litouwen meteen na de oorlog tegen haar wil heeft ingelijfd, aldus Adamkus.

De psychologische gevolgen van het EU-lidmaatschap zijn niet besteed aan Rimas, eigenaar van een hip eetcafé in het centrum van Vilnius. Want hij heeft ondertussen te maken met de echte gevolgen van alledag. ,,De regels op het gebied van keukenhygiëne zijn veel strenger geworden en voor sommige cafés bijna onhaalbaar'', zegt hij. ,,Maar ik ken gelukkig de juiste mensen, bij de inspectie. Ik zou het geen corruptie willen noemen, maar je moet wel mensen kennen om door te kunnen blijven gaan.''

Rimas denkt dat het nog zeker twintig jaar duurt voordat de bureaucratie verandert. Tot die tijd is hij aangewezen op zijn contacten. ,,Vorige week nog is in Vilnius een tent gesloten. De eigenaren belden mij of ik iemand kende. Ja, zei ik, ik ken wel iemand.''

Volgens tv-directeur Ryskus is het vooral een goed jaar geweest voor zakenmensen die door de versoepeling van grenscontroles meer handel konden drijven. ,,In de dorpen is nog veel angst, bijvoorbeeld voor het verdwijnen van de litas en het invoeren van de euro.''

Ryskus is een regionaal tv-netwerk aan het opzetten, waar hij gewone mensen meer aan het woord wil laten. ,,Ze hebben weinig mogelijkheden om actief deel te nemen aan de samenleving. Ze worden in beslag genomen door dagelijkse beslommeringen over geld.''

Politicus Petras Austravicius, die heeft onderhandeld over de toetreding van Litouwen tot de EU, zei onlangs dat de echte effecten van toetreding pas over een paar jaar duidelijk zullen worden. Maar hij noemde het afgelopen jaar niettemin ,,in overeenstemming met onze verwachtingen''.

De veranderingen gaan de straatverkopers van souvenirs in Vilnius niet snel genoeg. ,,Het is een teleurstellend jaar geweest'', zegt een van hen. ,,Ik had veel meer toeristen verwacht na onze toetreding, maar ze zijn weggebleven.''

Derde deel van een korte serie over EU-landen een jaar na toetreding. Eerdere delen, over Tsjechië en Polen, verschenen op 2 en 4 mei.