Alleen wereldvreemde trapt nog in Nigerianen-fraude

Twintig rechercheurs houden zich fulltime bezig met elektronische fraude. Skimmen is teruggedrongen, maar de Nigeriaanse e-mails blijven maar komen.

Roy Segers, Walther P5 aan de broekriem, weinig haar op het hoofd en embonpoint, en Baldwin Kramer, kaalgeschoren en strak afgetraind, werken bij het bureau financiële recherche (Bfer) van de politie Amsterdam-Amstelland. Segers is hoofd van de afdeling, Kramer projectleider. Samen bestrijden zij allerlei vormen van traditionele en moderne vormen van financieel-economische delicten.

Bij Bfer werken circa 85 rechercheurs, die zich voornamelijk bezighouden met de bestrijding witwaspraktijken en de ontneming van misdaadgeld. Twintig van de Bfer-rechercheurs zitten in het interregionale fraudeteam. Onder leiding van Segers richten zij zich op fraude, van de zogeheten Nigerianen-fraude, tot skimmen, phishing en olo-fraude.

De strijd tegen de voornamelijk Roemeense skimmers is ,,echt uitzonderlijk goed gelukt'', stelt Kramer vast. Bij skimmen plaatsen boeven minicameraatjes bij pinautomaten om te zien welke pincode mensen intoetsen. Voor de sleuf van de automaat is een extra apparaat aangebracht waarmee de kaart gekopieerd kan worden – of hij wordt gewoon ontvreemd. Daarna kunnen skimmers geld van iemands rekening halen.

Kramer: ,,Alle grondstoffen die nodig zijn voor skimmen, zijn zo van internet te halen. Een kleine camera met wireless bereik kun je voor honderd dollar kopen.'' Segers schat dat de investering voor skimmen nog geen duizend euro is. Volgens hem ronselde de `techneut' van de bende in een beruchte Amsterdamse kroeg zakkenrollers om de camera's te plaatsen. Dat het vooral Oost-Europeanen zijn die zich aan deze werkwijze overgeven wijt hij aan de `vervangbaarheid' van de criminelen uit arme landen. ,,Als je er vier oppakt, komen er zo vier voor in de plaats.''

Arresteren alleen was daarom niet voldoende om dit verschijnsel aan te pakken. Segers: ,,We hebben meteen bij de banken aan de bel getrokken en gezegd dat ze voorzetmondjes moesten plaatsen en waarschuwingsteksten bij het beeldscherm moesten zetten.'' Dankzij de voorzetmondjes kunnen er geen kopieerapparaatjes worden aangebracht.

Aanvankelijk reageerden de banken aarzelend, de voorzetmondjes waren te duur en men had liever reclameteksten op het beeldscherm. ,,De banken waren bang dat die waarschuwing de mensen zou afschrikken.'' Pas nadat de schade te groot werd, namen de banken maatregelen. Nu is het skimmen vrijwel geheel voorbij.

Ook de olo-fraude (voor: optisch leesbare overschrijvingskaarten) is teruggedrongen. De enveloppen met overschrijvingskaarten werden uit brievenbussen ,,gehengeld'' en zo bewerkt dat grote bedragen konden worden overgeschreven naar rekeningen van `katvangers'. Volgens Kramer was eenvijfde van de katvangers minderjarig. ,,Vijfenzestig procent van die minderjarigen kwam hier vandaan. We spreken dan over zo'n 140 jongeren.''

Ze werden met een paar honderd euro gelokt om hun pincode en rekeningnummer `uit te lenen'. Politiemensen gingen jongeren op scholen waarschuwen. En de aangehouden scholieren kwamen, om een voorbeeld te stellen, voor de rechter. ,,Nu is het aandeel minderjarige katvangers misschien zo'n 4 procent.''

De strijd tegen de Nigerianen-fraude duurt onverminderd voort. Deze fraude komt al sinds de jaren tachtig voor. Vroeger werden slachtoffers gevangen in sleepnetten van honderden brieven en faxen. Nu worden door Nigerianen miljoenen e-mails verstuurd, met daarin verhalen dat zij grote bedragen illegaal naar het buitenland willen sluizen, maar daarvoor buitenlandse hulp nodig hebben. De geadresseerde wordt verzocht geld te sturen om het wegsluizen mogelijk te maken. Daarna zal een grote beloning volgen. De beloning komt echter niet, wel wordt er steeds weer om nieuwe bedragen gevraagd voor de betaling van voorschotten, transactiekosten of douanerechten.

Volgens Kramer krijgt de politie nog dagelijks een tiental meldingen over pogingen tot 419-fraude. ,,En elke maand wel een aangifte, soms van iemand die voor een paar honderd euro het schip is ingegaan, maar soms ook tot honderdduizenden euro's.'' Omdat deze fraudevorm oud is en er vaak tegen wordt gewaarschuwd, roept dat de vraag op wie er nog intrapt.

,,Slachtoffers zijn professoren en doktoren, mensen die in iets technisch zijn gespecialiseerd'', zegt Kramer. Uit het slachtofferprofiel dat door de politie is gemaakt, blijkt dat het vaak ,,intelligente, maar wereldvreemde'' mensen zijn die op deze financiële fata morgana's aflopen, en dan diep in de afgrond van hun hebzucht vallen.

Vorig jaar werden enkele illegaal in Nederland verblijvende Nigerianen opgepakt in de Bijlmer, in panden waar computers stonden van waaruit de fraude werd gepleegd. Allen gingen vrijuit omdat voor de rechter niet duidelijk was wie wat had gedaan.

Dat is frustrerend, vinden Segers en Kramer, maar het was wel bevredigend om te zien dat de door de Nigerianen gegenereerde spam vanuit Amsterdam na de politieactie ten minste voor vier maanden tot nul was gereduceerd. ,,Helaas is het nu weer op het oude niveau'', zegt Kramer. Er zijn in een latere zaak nog een viertal mannen aangehouden, die celstraffen van een half jaar hebben gekregen. Arresteren van deze fraudeurs is ook niet het hoogste doel van de Amsterdamse politie. Het zijn eigenlijk wegwerpcriminelen, net als de Roemenen, aldus Segers.

Omdat de Nigerianen-fraude maar blijft voortbestaan, verwijt de burger de politie dat zij er niets aan doet, verzucht Segers. Maar wat de burger niet ziet, is dat er druk overleg is met de internetproviders. ,,We hebben de providers gevraagd of ze geen slimme filters kunnen gebruiken'', zegt Kramer. ,,Of dat ze er een e-mail achteraan sturen met de mededeling dat de vorige e-mail alle kenmerken van een fraude draagt.'' Maar de providers willen niet meewerken. Segers: ,,Ze zeggen: wanneer wij zoiets doen, gaan Hotmail en Yahoo er gewoon mee door.''

Ook het al geruime tijd bekende phishing gaat gewoon door. Bij phishing is sprake van e-mailboodschappen die bedrieglijk veel lijken op die van bestaande bedrijven, meestal banken of creditcardmaatschappijen. Oplichters proberen hiermee hun potentiële slachtoffers te bewegen tot het afgeven van pin- of toegangscodes en wachtwoorden. Soms wordt het slachtoffer op geniepige wijze gewaarschuwd dat derden hebben geprobeerd zijn bankrekening te plunderen en dat nu voor hem het beveiligingssysteem gereviseerd wordt. Dan weer is het systeem aan een update toe en wordt gevraagd of de gebruiker nog even zijn wachtwoord wil intikken.

,,We hebben nog geen meldingen van Nederlanders die schade hebben geleden door phishing'', zegt Kramer, die van af het begin bij Bfer zit. Voor een deel komt dat volgens hem omdat het betalen via internet in Nederland goed is geregeld. ,,En het is er bij ons ingeramd dat je niemand je pincode moet geven.'' Wel is er niet lang geleden een rechtshulpverzoek uit het buitenland gekomen omdat vanaf een Nederlandse computer werd gephisht. ,,Die computer van een privé-persoon was vanuit Rusland via een trojan horse gehackt'', zegt Segers, een softwareprogramma dat ongemerkt op iemands pc is terechtgekomen. ,,Dat kan iedereen overkomen'', waarschuwt hij.

De rechercheur roept met kracht alle pc-gebruikers op: ,,Beveilig je computer goed.''