Omstreden recht op voetbal van de NOS

De NOS wil toegang krijgen tot beelden van eredivisievoetbal, die in december werden verkocht aan John de Mol. Daarbij beroept de NOS zich op het `voorkeursrecht'. Maakt de omroep een kans?

Hoe onwaarschijnlijk het ook lijkt: het woord voorkeursrecht komt in geen enkele wet of besluit over media voor. Toch wordt het veelvuldig gebruikt en beroept de NOS zich erop om alsnog te kunnen beschikken over korte fragmenten van het eredivisievoetbal.

Het recht om samenvattingen van die competitie uit te zenden werd in december voor 35 miljoen euro door de samenwerkende voetbalclubs verkocht aan Talpa, het mediabedrijf van miljardair John de Mol. Onderhandelingen met de NOS over het mogelijk uitruilen van korte wedstrijdflitsen tegen archiefbeelden, liepen stuk omdat de Eredivisie CV (de koepelorganisatie van topclubs in het betaalde voetbal) dat blokkeerde. De Eredivisie wil niet dat beelden worden doorverkocht. Dat zou mogelijk ook problemen geven met RTL5 dat de rechten heeft gekocht om als tweede samenvattingen uit te zenden.

Maar gisteren bleek dat de NOS zich niet neerlegt bij de huidige situatie. Via een procedure bij het Commissariaat voor de Media wil de NOS afdwingen dat de omroep toch kan beschikken over korte fragmenten van wedstrijden. De omroep beroept zich daarbij op het zogenoemde voorkeursrecht.

Hoe kansrijk is dat? Zoals gezegd wordt het voorkeursrecht, als zelfstandig recht, nergens zo genoemd of omschreven. Het is wel af te leiden uit een aantal artikelen en verwante besluiten. Het belangrijkste artikel uit de Mediawet hierover is artikel 71t. Daar staat dat het commerciële omroepen niet is toegestaan een programma-onderdeel uit te zenden waarvoor rechten verworven moeten worden als de NOS ,,het desbetreffende onderdeel in haar programma wenst op te nemen''. Waarom het kan gaan is elders omschreven. Als voorbeeld wordt genoemd ,,verslaggeving over Europese en nationale parlementaire aangelegenheden''. Maar ook ,,sportverslaggeving, waaronder in ieder geval begrepen de competitie- en bekerwedstrijden en internationale evenementen''.

Dat lijkt helder. Maar volgens commerciële omroep Tien en hoogleraar informatierecht E. Dommering is artikel 71t volledig ,,achterhaald''. (Dommering treedt overigens ook op als advocaat van Versatel dat de rechten op het uitzenden van volledige eredivisie-wedstrijden heeft verworven.) Hij stelt dat het artikel geschrapt had moeten worden toen in 1997 een `evenementenlijst' werd opgesteld. Op die lijst zijn evenementen opgenomen die in ieder geval op een ,,open net'' te zien moeten zijn, en dus nooit achter een decoder mogen verdwijnen. Daarmee wordt de bedoeling van de wetgever – om belangrijke evenementen voor alle Nederlanders toegankelijk te houden – al gewaarborgd, zeggen de commerciële partijen.

Maar die redenering klopt niet, zegt W. Hins, als universitair docent staats- en bestuursrecht verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, net als Dommering. Het is niet voor niets dat artikel 71t niet uit de wet is geschrapt toen de evenementenlijst is toegevoegd, zegt hij. Dat artikel had volgens Hins een ,,heel andere bedoeling'' dan de evenementenlijst. ,,Het is in 1984 opgesteld om er voor te zorgen dat de publieke omroep zijn wettelijke taak kon blijven uitoefenen. Om de publieke omroep in dat opzicht te beschermen voor commerciële omroepen die het uitoefenen van de taak onmogelijk konden maken door bepaalde rechten te verwerven.'' Voor alle begrip: toen waren er nog geen voor iedereen toegankelijke commerciële omroepen, maar alleen abonneezenders.

De overheid heeft volgens Hins toen bewust een voorkeurspositie gecreëerd voor de publieke omroepen. Het staat dus nog met een reden in de wet, maar of die terecht is, weet Hins niet. Hij vindt de voorkeurspositie te vergelijken met ,,speciale herenrechten'' uit de 18de eeuw, ,,waarbij landheren de beste appels uit de eerste oogst mochten kiezen''. De politiek had hierover eerder moeten discussiëren vindt hij. ,,Minister Van der Hoeven (Cultuur) noemde in december een discussie over het voorkeursrecht `prematuur'. Ik vind dat de discussie juist veel te laat komt.''

Het Commissariaat voor de Media hoort maandag in een besloten zitting alle betrokken partijen (NOS, Eredivisie CV en Tien) over de kwestie en zal rond 9 juni een besluit kenbaar maken. In dat besluit zouden volgens Hins ook `oplossingen' uit ons omringende landen een rol kunnen spelen. In Duitsland speelde enige jaren geleden eenzelfde kwestie toen het commerciële SAT1 de rechten van de Bundesliga verwierf. Uiteindelijk werd daar besloten dat de publieke omroepen wel korte flitsen mochten uitzenden. Voor Tien is het interessanter geworden om tot een uitruil te komen met de NOS, nu die onlangs de rechten voor de Champions League verworven heeft.

Maar voor zo'n oplossing is ook altijd nog de medewerking van de Eredivisie CV nodig. En commercieel directeur Woerts heeft steeds laten weten dat de clubs geen belang hebben bij het doorverkopen van beelden. Hins: ,,Als achteraf blijkt dat het contract tussen de Eredivisie CV en Tien in strijd is met de wet, kan dat in theorie worden ontbonden.''

www.nrc.nlteksten Mediawet