Hof kritiseert OM in zaak tegen Eric O.

Het openbaar ministerie was slecht voorbereid op het beoordelen van schietincidenten rond Nederlandse militairen in Irak. Dat stelt het gerechtshof in Arnhem in het vonnis in de zaak Eric O.

Het OM heeft in de zaak tegen marinier Eric O. volgens het Hof een ,,veel te zware inschatting gemaakt'' van de feiten. Het Hof sprak sergeant-majoor Eric O. vanmorgen ook in hoger beroep vrij van de verdenking dat hij dienstvoorschriften heeft overtreden door op 27 december 2003, in strijd met de geweldsinstructies, een waarschuwingsschot naar de grond te lossen. Daarbij kwam een Irakees om het leven, waarschijnlijk door een afgeketste kogel. Eerder had de militaire kamer van de Arnhemse rechtbank de sergeant-majoor vrijgesproken. Zowel in eerste aanleg als in hoger beroep had het OM zes maanden voorwaardelijke militaire detentie en 240 uur dienstverlening geëist.

Het Hof volgt met de vrijspraak de eerdere uitspraak van de rechtbank, die Eric O. onder meer vrijsprak op grond van de internationale Rules of Engagement (ROE's) van de Britse divisie waarvan de Nederlanders deel uit maakten. Daarin staat dat troepen waarschuwingsschoten mogen lossen als ze bij het uitvoeren van hun missie worden gehinderd. Volgens het OM kunnen dergelijke internationale regels niet worden aangemerkt als `dienstvoorschrift' en had de rechtbank alleen moeten kijken naar de (veel minder uitgebreide) Nederlandse geweldsinstructie voor militairen in Irak.

Volgens het Hof is het echter volstrekt duidelijk dat ook ROE's dienstvoorschriften zijn. In zijn vonnis uit het gerechtshof forse kritiek op het functioneren van het OM, maar ook op het ministerie van Defensie. Volgens het Hof hadden beide partijen voor de missie met elkaar moeten overleggen over ,,een afgewogen beleid voor (gewelds-, red) instructie en vervolging''. ,,Aan dit goede overleg'', zo stelt het Hof, ,,heeft het in dit geval ontbroken''. Daardoor heeft het OM de zaak tegen de sergeant-majoor ,,zeker aanvankelijk'', veel te zwaar ingezet, stelt het Hof.

Direct na de aanhouding van Eric O. liet het OM weten dat het de sergeant-majoor verdacht van ondermeer doodslag en zelfs moord. Deze verdenking werd door `super-pg' De Wijkerslooth in een tv-interview toegelicht. Volgens het Hof heeft het OM niet de ,,nodige terughoudendheid'' in acht genomen die paste bij ,,het prille begin'' van de zaak. Later bleek het openbaar ministerie de verdenking van moord en doodslag niet overeind te kunnen houden. Het Hof heeft ook kritiek op de nieuwe regelgeving voor militairen zoals is afgesproken na de commotie rond Eric O. Voortaan zal een militair die betrokken is bij een schietincident eerst als getuige worden aangemerkt – een kopie van de manier waarop wordt omgegaan met politiefunctionarissen.

[Vervolg ERIC O.: pagina 3]

ERIC O.

'Militair optreden niet als politiewerk'

[vervolg van pagina 1]

Volgens het Hof wordt met deze nieuwe regelgeving ,,uit het oog verloren dat het militaire optreden tijdens vredesmissies van een heel andere orde is'' dan politiewerk. Als voorbeeld noemt het Hof het waarschuwingsschot, dat voor agenten ,,taboe'' is, maar voor militairen normale praktijk.

Het Hof heeft het vonnis expres kort gehouden en is niet ingegaan op een aantal principiële juridische vragen van het OM. Allereerst vindt het Hof dat het OM dat maar met juristen op Defensie moet oplossen. Ten tweede moet het militair strafrecht ,,robuust'' zijn, omdat ,,een individuele militair in het veld moet weten waar hij aan toe is'', aldus het Hof.

Gert Jan Knoops, de advocaat van O., is van mening dat het arrest van het hof uniek is in de geschiedenis van het militair strafrecht. ,,Het getuigt van een modern inzicht in internationale strafoperaties en zal bijdragen aan het verbeteren van het militair strafrecht.''

Tweede-Kamerlid Hans van Baalen (VVD) is een van de eersten die O. na de uitspraak feliciteert. Het Kamerlid vindt dat het OM niet goed heeft gefunctioneerd. ,,Gelukkig voor De Wijkerslooth heeft hij vanaf 1 juni een andere baan, doorgaan na de uitspraken van het Hof zou gedurfd zijn.''

Kamerlid Wolfson (PvdA) noemt de vrijspraak ,,goed nieuws'' voor O. ,,In de Kamer willen we dat de zaak wordt geëvalueerd. Wij hebben daarover een motie aangenomen. Het gaat er vooral om dat de spanningen die er tussen Defensie en het OM zijn geweest in de toekomst voorkomen worden.'' Dit vooral omdat Nederland steeds vaker deelneemt aan militaire vredesoperaties, vindt hij.