Boer Onnes zaait nu ook voor vogels

Boeren kunnen helpen de veldleeuwerik te behouden: zaai stukjes land niet in, maar leg ze braak. ,,Vogels mis je pas, als ze er niet meer zijn.''

Het gaat erg slecht met de meeste akkervogels in Nederland, maar in het Groningse Oldambt gaat het sinds kort weer iets beter. ,,We moeten ons in Nederland schamen dat we het zo ver hebben laten komen, maar hier wordt bewezen dat er ook weer iets kan veranderen'', zegt Adri de Gelder, directeur van Vogelbescherming Nederland.

In het open land rondom het dorp Finsterwolde hebben elf boeren besloten vogelvriendelijker te gaan werken. Een van hen is Cors Onnes. Hij heeft honderdtwintig hectare land dat hij bebouwt met wintertarwe. Daarnaast heeft hij twee schuren met slachtkippen. Zijn vrouw runt een galerie naast het huis.

Onnes: ,,Je kunt intensief boeren door het onkruid weg te spuiten. Pas de laatste jaren ben ik mij ervan bewust geworden dat minder onkruidzaden slecht is voor vogels. Ik heb gesproken met vogelaars en toen heb ik gedacht: kan ik ook niet iets doen? Ik heb gekeken naar de vergoedingen voor het niet ingezaaide graan en ik zag: dat scheelt niet alles.'' Zo is het gekomen. Onnes heeft nu 9,5 hectare aan akkerranden ingezaaid met gewassen waar vogels van houden, zoals verschillende soorten gras, rogge en wintergerst.

Vogelbescherming is een campagne begonnen om de veldleeuwerik voor de akkers te behouden. Deze `gewone soort' is steeds minder gewoon aan het worden. Er zijn nog maar 50.000 tot 70.000 broedparen, slechts 10 procent van dertig jaar geleden. De soort staat symbool voor veel akkervogels die zijn verdwenen als gevolg van de intensieve landbouw.

Onderzoeker Ruud van Beusekom van Vogelbescherming: ,,Vroeger stonden er plassen op het land, nu niet meer. De grondwaterstand is gedaald. Er is minder hooiland. En zomergraan is vervangen door wintergraan, dat in de herfst wordt gezaaid waarbij al het onkruid wordt weggespoten.''

Boer Onnes loopt over een negenhonderd meter lange en twaalf meter brede kruidenrijke akkerrand, met gras, luzerne, ereprijs en wolfsmelk. Ernaast staat de wintertarwe op onafzienbaar grote velden. Vier reeën schieten weg. Hoog in de lucht zingt een veldleeuwerik, minutenlang cirkelend. ,,Ze kunnen tot achthonderd meter komen'', zegt vogelaar Ben Koks, onderwijl een braakbal uitpluizend. Onnes wijst naar een van de stukken land die hij in ,,meerjarige braak'' heeft liggen. Het stikt er nu van de muizen, zegt hij, en daar komen roofvogels op af.

Misschien gaat hij binnenkort meedoen aan een gebruik dat Vogelbescherming wegens succes in Engeland nu ook in Nederland wil introduceren: het uitsparen van veldleeuwerikveldjes. Dat zijn kleine, niet ingezaaide stukjes land van vier bij vier meter waar akkervogels kunnen eten en rusten. Voor de boer een kwestie van enkele tellen de zaaimachine omhoog halen en daarna doorzaaien. Eén veldje kost de samenleving zo'n vijftig euro per jaar aan vergoeding voor de boer.

Het verdwijnen van vogels is niet minder dan een verlies voor onze beschaving, stelt Vogelbescherming. Harm Evert Waalkens, Tweede-Kamerlid voor de PvdA en melkveehouder in Finsterwolde: ,,Vogels mis je pas als ze er niet meer zijn, als je 's morgens wakker wordt en je hoort ze niet meer.''

Veel boeren in het noorden worden tot de natuur bekeerd door vogelaar Ben Koks. ,,De laatste vijf jaar kijken de boeren naar vogelaars'', zegt hij. ,,Ze zien het als een kans om er iets aan te verdienen. Het beheer van akkerranden is allang geen gepiel in de marge meer. Het is een volwassen tak van sport, waarmee we een deel van de rode lijst voor bedreigde vogelsoorten kunnen weggummen.''

Punt van zorg is wel het systeem van financiële vergoedingen. Nu krijgen boeren voor het beschermen van vogels van het rijk ongeveer het bedrag dat zij met hun product hadden verdiend als ze dat niet hadden gedaan. Als de inkomsten dalen, daalt ook deze vogelbeloning. Dat zou anders moeten: niet compenseren wat een boer laat, maar belonen wat hij doet. Boer Waalkens: ,,Boeren die vogels beschermen, moeten een beloning krijgen.'' Een woordvoerder van minister Veerman (LNV) laat weten dat dit ,,gevoelig'' ligt, vooral gezien ,,Europese regelgeving''.