`AZ voor Alkmaar beter exportproduct dan kaas'

AZ kan morgenavond tegen Sporting Portugal voor de tweede keer de finale halen van het UEFA-Cuptoernooi. De provincieclub beleeft hoogtijdagen en de stad Alkmaar profiteert mee.

In de fanshop van AZ is geen shirt van de club meer te krijgen. De populariteit van de Noord-Hollandse voetbalclub, op 10 mei 1967 opgericht als fusie tussen Alkmaar '54 en FC Zaanstreek, neemt dit seizoen ongekende vormen aan. Het personeel van AZ merkt dat al maandenlang aan den lijve. Dagelijks komen vele emails binnen uit alle delen van het land. Voetbalfans tonen hun enthousiasme over het spel van het elftal van trainer Co Adriaanse. AZ voetbalt zoals de Nederlander het wil: aanvallend, technisch, avontuurlijk, tactisch en met fraaie combinaties. De grote inbreng van Nederlandse spelers bij AZ spreekt de voetbalfan ook aan. De club met de sterk verouderde mini-accommodatie in de Alkmaarder Hout bewijst in feite het ongelijk van een club als Feyenoord dat maar raak koopt in het buitenland.

Algemeen directeur Toon Gerbrands verklaart de populariteit van AZ ook op een andere manier. ,,Je kunt als Nederlander rustig voor AZ zijn zonder dat je een stammenstrijd hoeft te voeren. Ik bedoel: een Ajax-supporter kan door de onderlinge rivaliteit moeilijk sympathie tonen voor Feyenoord of PSV, maar wel voor AZ.''

De nummer drie uit de eredivisie zet Alkmaar nog niet in vuur en vlam. De middenstand haakt nauwelijks in op het succes. De Noord-Hollanders zijn te nuchter om nu al de polonaise te lopen. Dat verandert misschien als de finale wordt bereikt. De geringe omvang van de aanhang speelt ook een rol. Maar de club zet Alkmaar wel weer goed op de kaart. ,,In de lift van mijn hotel in Lissabon kwam ik spelers van Benfica tegen'', vertelt Gerbrands. ,,Ze kenden AZ alleen als Alkmaar. De voetbalclub is nu het beste exportproduct van de stad. Ja, meer nog dan de kaas. Dat zou de gemeente zich moeten realiseren.''

Burgemeester Marietje van Rossen erkent dat AZ wekelijks voor Alkmaar-promotie zorgt. ,,Mijn pr-manager zei laatst tegen me: `Als AZ zo doorgaat kan ik beter stoppen. Hier is niet tegenop te werken. Het gaat altijd over de Alkmaarders.'' Maar dat de voetbalclub de kaasmarkt in populariteit overtreft ontkent Van Rossen. ,,Die is tot bij Japanse jongeren bekend. En trekt wekelijks vele toeristen.'' Als fervent voetballiefhebster zegt ze niettemin ,,met volle teugen'' te genieten van AZ. Hoewel ze opgroeide in Charlois met Feyenoord. ,,Het bruist altijd in de stad als AZ speelt. Er hangt dan een bijna nostalgische, gemoedelijke sfeer. Als je in de bestuurskamer bent is het ook gezellig, niet dat glamourachtige van andere voetbalclubs. Het kost ons heel wat tijd om de openbare orde te handhaven rondom de wedstrijden, maar er staat veel tegenover. Voetbal is toch een bindmiddel in de maatschappij. Zo doen wij een project met Marokkanen waar Ali Elkhattabi een rol in speelt. Het zou mooi zijn als AZ vanaf volgend seizoen verder gaat als AZ Alkmaar. Boven het Noordzeekanaal is elke voetbalfan AZ-supporter.''

Maar voor de voetbalbezoeker wordt AZ steeds meer een product van schaarste; er is door de beperkte accommodatie maar een selecte groep supporters van ruim achtduizend seizoenkaarthouders die de club bij de thuisduels aan het werk kan zien. Het duel tegen Sporting was dan ook binnen tien minuten uitverkocht. Vroeger gebeurde dat alleen met de wedstrijden tegen Ajax, Feyenoord en PSV. Gerbrands: ,,We krijgen uit andere delen van het land soms maanden van tevoren aanvragen van mensen die naar wedstrijden als AZ-FC Groningen willen komen. Het heeft ook met het stadion te maken dat over een jaar wordt afgebroken. De Hout geldt als een collector's item en daar willen de mensen nog één keer in hun leven op de tribune hebben gezeten.''

De buitenlandse bezoekers waren dit seizoen soms minder enthousiast over de gebrekkige voorzieningen in Alkmaar. Voor duizend fans van Glasgow Rangers was bijvoorbeeld geen plaats. Ze kwamen toch. Ze reisden door naar Amsterdam om de hoofdstad te bekijken toen bleek dat ze echt geen kaartje konden kopen. ,,Maar ze wilden allemaal wel een programmablad hebben'', kan Gerbrands zich herinneren. ,,Daar hebben we er toen twee keer zoveel dan normaal van gedrukt. En de fanartikelen waren niet aan te slepen. De spelers van de Rangers trokken zich trouwens niets aan van de omstandigheden hier. Ze waren maar in één ding geïnteresseerd: of het veld goed was.''

De kleine supportersschare van AZ heeft de Europese voetbalunie koude rillingen bezorgd. Want hoe moet op 18 mei Estadio José Alvalade (capaciteit 52.000 toeschouwers) worden gevuld als niet thuisclub Sporting maar AZ in de finale staat? Gerbrands: ,,De UEFA ziet het als een doemscenario als wij en CSKA Moskou naar Lissabon gaan. Dan zullen er ook weinig Portugezen meer geïnteresseerd zijn om de wedstrijd te bezoeken.''

In het buitenland begint de ster van de provincieclub uit de kaasstad steeds meer te stralen. Regelmatig komt bij AZ het verzoek binnen of de club geen Engelstalige website kan opzetten. ,,Er belt ook wel eens een Chinees op die zich afvraagt wat hier allemaal gebeurt'', zegt Gerbrands. ,,We zijn qua organisatie ingehaald door het sportieve succes. Om dit te bereiken hadden we vier jaar uitgetrokken. Maar de vlag kan nu al uit.''

En dat is opzienbarend voor een club die twee jaar geleden failliet dreigde te gaan. Voorzitter Dirk Scheringa zag er geen heil meer in elk seizoen miljoenen euro's bij te passen. Temeer omdat de plaatselijke middenstand de plannen blokkeerde om met de bouw van een nieuw stadion het budget te vergroten. Inmiddels is zeker dat de nieuwe behuizing KooimeerPlaza (16.000 toeschouwers) er medio 2006 komt. Door het sportieve succes is er ruime belangstelling voor skyboxen en business-seats.

In 2003 deed Scheringa een beroep op de spelers om dertig procent van hun salaris in te leveren. Daarmee gingen zij overigens niet akkoord en Adriaanse overwoog door de handelwijze van de voorzitter te stoppen als coach. De trainer bleef, bij gebrek aan beter. Ziet hij in AZ een club die de komende jaren zich structureel tussen Ajax, Feyenoord en PSV gaat nestelen? Nee, antwoordt de man aan wie het huidige succes van AZ voor een groot deel te danken is. ,,AZ heeft momenteel een topploeg, maar zal nooit een topclub worden. Daarvoor ontbreekt het hier aan historie. Ik zou niet weten waarom AZ de komende jaren meer mogelijkheden heeft dan bijvoorbeeld NAC in Breda en Willem II in Tilburg. Een topclub heeft een accommodatie nodig met een capaciteit van 40-, 50.000 toeschouwers. Clubs als Ajax en PSV hebben bovendien een begroting van veertig, vijftig miljoen euro. AZ kan zichzelf straks in het nieuwe stadion bedruipen. Maar voorlopig bestaat de club dankzij een voorzitter die er tientallen miljoenen euro's heeft ingestoken.''