Arbodienst is niet langer heilig

Het verplichte contract bij een arbodienst is veel werkgevers al jaren een doorn in het oog. Wijzigingen in de wet maken het per 1 juli mogelijk voor ondernemers om zelf het arbobeleid te organiseren. ,,Als de relatie met je werknemers goed is, hoef je niet bij zijn bed te controleren of hij echt ziek is.''

Bij Bavaria waren ze het al jaren zat. De gedwongen winkelnering van de arbodienst had voor de bierbrouwer met achthonderdvijftig werknemers geen enkele toegevoegde waarde. ,,Wij vinden dat we het beter kunnen. Als je er als bedrijf alles aan doet om kostenbesparend te werken, is het frustrerend om te zien hoe er op zo'n makkelijke manier geld aan je wordt verdiend. Het enige dat de arbodienst deed, was het UWV bellen om de zieken aan te melden en een rekening sturen, verder zag je ze eigenlijk nooit'', zegt Marthijn Junggeburth, veiligheidskundige en manager Kwaliteit, Arbo en Milieu (KAM) bij Bavaria.

Voor een minimumcontract met de arbodienst betaalde het bedrijf zo'n dertig euro per werknemer per jaar. Weggegooid geld, volgens Junggeburth. ,,Toen het Gak er nog tussen zat, lieten we ze nog wel de verzuimadministratie doen. Maar door de nieuwe software is dat ook niet meer nodig.'' En de controle door de arbodienst - om te kijken of de zieke medewerker wel echt ziek was - stuitte hem al helemáal tegen de borst. ,,Als de relatie met de leidinggevende goed is, hoef ik niet ter controle op de stoep te staan. Sterker nog: als de bedrijfsarts zegt: je bent ziek, maar ga toch maar op vakantie, want daar knap je van op, gaan wij mee in dat advies.''

Korte lijnen, daar draait het volgens Junggeburth om bij een goed arbobeleid. En dat miste hij bij de arbodienst: ,,We zitten er hier bovenop. Als iemand zich ziek meldt, wordt hij binnen drie dagen gebeld door de directe leidinggevende om te kijken hoe het met hem gaat. Als hij zich vaker dan drie keer ziek meldt, gaan we een gesprek aan: wat is er aan de hand? Zonodig wordt de bedrijfsarts ingeschakeld. En als er èchte problemen zijn, bellen ze mij rechtstreeks.''

De kordate aanpak van de laatste twee jaar heeft het bedrijf geen windeieren gelegd. Binnen twee jaar daalde het ziekteverzuim van 5 naar 4 procent. Junggeburth: ,,Er gaan enorme bedragen om in het ziekteverzuim. Reken maar uit: vervanging van je medewerker, het inwerken van de nieuwe, begeleiding van de zieke, reïntegratie. En intussen betaal je het loon, pensioenregeling en sociale lasten gewoon door. Eén procent verzuim kost ons een half miljoen euro per jaar.''

Per 1 juli zijn bedrijven niet meer gebonden aan een vast contract met een arbodienst. Dat is het gevolg van een uitspraak van het Europese Hof uit mei 2003, die werd afgedwongen door enkele multinationals. De bedrijven vroegen zich af waarom ze voor hun vestiging in Nederland bij een arbodienst aangesloten moesten zijn, terwijl dat niet gold voor vestigingen elders in Europa. Het Hof stelde dat de Nederlandse Arbowet voorbijging aan de in de Europese kaderrichtlijn gestelde eis dat de verantwoordelijkheid voor goede arbeidsomstandigheden primair bij de werkgever ligt.

Die dient er in de toekomst in eerste instantie zèlf voor te zorgen dat het arbobeleid op orde is. Per 1 juli is de werkgever wel verplicht een preventiemedewerker aan te stellen om arbeidsrisico's en verzuim in de gaten te houden. Hoe hij de rest van zijn arbobeleid inricht, bepaalt vervolgens of hij onder de maatwerk- of onder de vangnetregeling valt (zie kader). In de nieuwe regeling moet de werkgever zich bij de uitvoering van de wettelijk verplichte arbotaken, zoals het opstellen van een risico-inventarisatie en -evaluatie (RIE), verzuimbegeleiding, arbeidsgezondheidskundig spreekuur, en de aanstellingskeuring, laten bijstaan door erkende deskundigen. Reden voor veel bedrijven om de arbodienst voorlopig aan te houden. Van de grotere bedrijven (meer dan tweehonderd werknemers) zal slechts een op de tien de arbodienst opzeggen, zo blijkt uit onderzoek van bureau Heliview in opdracht van organisatieadviesbureau Dexis Arbeid. Wel geeft tweederde van de grotere organisaties aan de arbodienstverlening deels zelf te gaan organiseren, en daarmee voor de maatwerkregeling te kiezen.

In de praktijk zal dat betekenen dat veel bedrijven een prestatiecontract met een bedrijfsarts afsluiten, verwacht bedrijfsarts René Hylkema van Occupational Health Consultancy in Rotterdam (OHC). Het netwerk van onafhankelijke, geregistreerde bedrijfsartsen, arbeidsdeskundigen, veiligheidskundigen en psychologen koos bewust voor een Engelse naam. Die wekt meer vertrouwen. ,,Het begrip `arbo' wekt bij veel mensen enorm negatieve associaties'', grinnikt mede-oprichter Hylkema.

Dat hij als vrijgevestigde bedrijfsarts garen spint bij de nieuwe wetgeving zal Hylkema niet ontkennen. In verhouding tot grote arbodiensten, die door hun administratieve taken vaak hoge lasten hebben, kan hij prijsconcurrerend werken. Toch is dat niet de reden dat hij en zijn collega's voor zichzelf zijn begonnen. Hylkema: ,,Omdat de bedrijfsarts als enige voor 100 procent `declarabel' is, werd ik non-stop ingezet om spreekuur te draaien. Heel onbevredigend, vooral omdat ik niets aan preventie kon doen.''

En juist op het gebied van preventie valt ontzettend veel winst te behalen, meent Hylkema. De uitkleding van de sociale wetgeving en de hogere risico's die de werkgever als gevolg van de Wet Verbetering Poortwachter loopt bij langdurig ziekteverzuim van een werknemer, zijn sterke prikkels om de gezondheid van de werknemers goed in de gaten te houden. Doen ze dat niet, dan zou de premie van de inkomensverzekering wel eens onbeheersbaar kunnen worden.

En op een stijging van de premies zit vleeswarenbedrijf Henri Van De Bilt in Weurt bij Nijmegen niet te wachten. Het bedrijf werkt met kleine marges en houdt vrijwel zeker de arbodienst in de toekomst aan, omdat dat goedkoper is. Personeelsmanager Rieky van Duijnhoven zou eigenlijk niet weten wat ze zònder de arbodienst moest beginnen. Van Duijnhoven: ,,Stel, een medewerker kampt al vijftien jaar met slaapproblemen en dreigt, als er niet snel iets gebeurt, uit de running te raken. Toen ik ging bellen naar het ziekenhuis voor een afspraak met de specialist kwam ik niet eens langs de secretaresse. Maar de bedrijfsarts had binnen een dag een afspraak geregeld. Als het zo lukt om de wachtlijsten te omzeilen, scheelt ons dat een hoop geld.'' Van Duijnhoven schat dat het bedrijf jaarlijks zo'n 80 tot 100.000 euro bespaart door de arbodienstverlening uit te besteden. Voor het contract met de arbodienst betaalt Henri Van De Bilt 28.000 euro per jaar.

Dat inkomensverzekeraars eisen gaan stellen aan afnemers van arbozorg ligt voor de hand. Nederlands tweede arbodienst ArboNed biedt al combipakketten aan met verzekeraars Nationale Nederlanden, Fortis, Delta Lloyd en Ohra. ArboNed ontwikkelde ook de Vitality Check, een test waarmee de bevlogenheid of juist het burnoutgehalte van werknemers wordt gemeten.

Bedrijfsarts Rob Hoedeman van ArboNed is niet bang voor belangenverstrengeling tussen inkomensverzekeraars en arbodiensten. ,,Inderdaad, verzekeraars zullen zeker hun premies verhogen als het ziekteverzuim niet daalt. Maar dat kan ook positief werken. Vroeger was de bedrijfsarts degene die de preventie verzorgde. Nu heeft hij het te druk met reïntegratie. Als je een bedrijf kunt overtuigen om de werkplek gezonder in te richten, is er veel gewonnen.''