Aarsrivaal

Deze serie over woordinfectie of hedendaagse volksetymologie begint langzamerhand de spuitgaten uit te lopen, maar vooruit, het is zomer, en ik heb zoveel mooie voorbeelden toegestuurd gekregen dat ik er geen weerstand aan kan bieden.

Aarsrivaal in plaats van aartsrivaal. Zonder twijfel is deze al vele malen verzonnen als woordspeling, maar wat mij betreft wordt-ie pas écht leuk als hij serieus wordt gebruikt. Zoals in 2003 in het Rotterdams Dagblad: ,,De beladen derby tussen de Rangers en aarsrivaal Celtic.’’ In kranten kom je de aarsrivaal niet zo vaak tegen, op internet tientallen keren, vooral op sportsites (,,zij wonnen met 1-4 van de aarsrivaal Go Ahead Eagles’’). Nog veel frequenter is aarDsrivaal. Aarsrivaal zal teruggaan op een slordige uitspraak, bij aardsrivaal bestaat verwarring met aard(e).

Copuleus in plaats van copieus. Door een lezer aangetroffen in het kooktijdschrift AGA wijs: ,,Ook al was het kerstgevoel destijds nog ver te zoeken, haar mailtjes werden zo knus vergezeld van kerstversieringen en foto’s, dat we langzaamaan gingen verlangen naar een boom, een knappende open haard en vooral copuleuze maaltijden.’’ Vanwege dat knus en die open haard zou je nog kunnen denken dat het hier om een woordspeling gaat. Dat is in de volgende zin, gevonden op internet, zeker niet het geval: ,,Na een zeer copuleuze maaltijd, volgde de brie- fing voor de bestuursleden.’’

Genitaliën in plaats van initialen. ,,Een vriend van ons’’, aldus een lezer, ,,kreeg bij een feestelijke gelegenheid een mooi cadeau, een zilveren pen. Een heel persoonlijk cadeau, want zijn genitaliën waren erin gegraveerd (volgens degene die het geschenk aanbood).’’ Lijkt me een fout die vaker in de spreektaal dan in de schrijftaal voorkomt.

Insex in plaats van incest. Uit een mailtje van een lezer: ,,Mijn ex-echtgenote, die arts is, kwam een aantal jaren geleden terug met het verhaal dat zij die ochtend een man van vijftig jaar op haar spreekuur had gehad, die haar vertelde dat zijn dochter hem beschuldigde van insex. Zij vroeg de man nog twee keer wat het probleem was, maar hij volhardde in dit woord.’’

Lidteken in plaats van litteken. Sinds de Lewinsky- affaire is wereldwijd bekend dat Bill Clinton een lidteken heeft. Bij mijn weten ging het om een kleine moedervlek. Maar als je over lidtekens leest, bedoelt men doorgaans littekens. Het eerste deel van deze samenstelling is in de Middeleeuwen ontstaan uit lijk in de betekenis ‘vlees’. Eerst schreef men lycteken, toen licteken en uiteindelijk litteken. De honderden foutspellers in kranten en elders associëren lid vanzelfsprekend met lid in de betekenis ‘zelfstandig beweeglijk deel van het lichaam’.

Moment subliem. Geplukt van internet: ,,Via ingewikkelde methoden probeert men Naomi te bevruchten, maar op het moment subliem is Sol niet in staat een zaadlozing te krijgen.’’ De correcte schrijfwijze is moment suprême maar omdat dit veelal wordt uitgesproken als moment supriem lees je díe vorm ook, samen met moment suprime en moment suRprime.

Triologie in plaats van trilogie. Dit is er eentje uit de toptien. Komt op internet ruim 4.400 maal voor en in de digitale krantenarchieven ruim 120 maal. Dit is net zo’n ‘logische’ fout als lidteken. Een trilogie is een letterkundig product dat uit drie delen bestaat die samen één geheel vormen. Trio’s bestaan uit drie personen, die proberen samen iets te doen, dus verwarring is simpelweg onvermijdelijk. Ook op allerlei professionele boekensites wemelt het van de triologieën.

Tot slot: voordat allerlei lezers me nu gaan schrijven dat er in spuitgaten een letter te veel staat: dat is mij bekend. Net als de uitdrukking dat loopt in de spuitgaten. (Wordt vervolgd)

Reacties naar sanders@nrc.nl