Manifest voor Vrijheid

Te weinig jongeren en nieuwe Nederlanders voelen zich betrokken bij de jaarlijkse viering van 5 mei. Zes maatschappelijke organisaties willen de dag van de bevrijding gaan vieren als `Dag van de Vrijheid'. Want vrijheid is een kostbaar goed waar constant aan gewerkt moet worden.

Vrijheid is ons kostbaarste goed. Zij is gebaseerd op een democratische Grondwet die het samenleven ondersteunt. Die democratische vrijheid heb je en houd je niet zomaar. Daar moet je voor strijden. Met woorden, in het publieke en politieke debat. En soms met gevaar voor eigen leven, zoals in Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Vrijheid gaat hand in hand met de verantwoordelijkheid om haar te beschermen. Vrijheid is geen vrijbrief voor vrijblijvendheid, onverschilligheid, intolerantie, respectloosheid of afzijdigheid. Vrijheid heb je nooit alleen, vrijheid kun je alleen samen hebben. Een samenleving waarin burgers elkaar vrijheid garanderen, is sterk en solidair en bestand tegen bedreiging van binnen en van buiten.

In het naoorlogse Nederland is vrijheid een vanzelfsprekendheid geworden. Zeker voor jongeren en nieuwe Nederlanders. Maar, zo beseffen wij, de grote waarde van vrijheid moet steeds actief overgedragen worden op school, in de media, thuis en door middel van het openbare debat. Vrijheid is een kostbaar goed waar constant aan gewerkt moet worden. Het vereist het nemen van verantwoordelijkheid en het maken van een bewuste keuze tegen discriminatie en onderdrukking. En bovenal vereist het continu onderhoud, temeer daar we geen grote traditie hebben in het stilstaan bij die vrijheid als basis voor onze natie en samenleving.

Het zou prachtig zijn als voor de jaarlijkse viering van 5 mei, na de herdenking van de doden in de Tweede Wereldoorlog, de gehele bevolking bereikt kan worden. Als maatschappelijke organisaties willen wij ons nadrukkelijk inspannen om ook jongeren en allochtone burgers daarbij te betrekken, aansluitend op het werk dat het Nationale Comité 4en 5 Mei in de afgelopen jaren heeft verricht. Dit werk kan niet genoeg ondersteund en uitgebouwd worden. Want 5 mei is niet alleen een dag waarop de bevrijding wordt gevierd, maar ook een dag waarop de vrijheid wordt gevierd.

Nog te weinig jongeren en nieuwe Nederlanders voelen zich betrokken. Wij moeten voorkomen dat zij afhaken. We willen dat iedereen in Nederland zich bewust is van het belang van vrijheid en bijdraagt aan de viering ervan op 5 mei. We moeten als samenleving actief investeren in het betrekken van alle mensen en alle groepen bij de betekenis en de beleving van vrijheid.

De moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh waren een aanslag op de vrijheid. Bedreigingen tegen politici, publicisten en bestuurders zijn bedreigingen van de vrijheid. Nederland heeft gereageerd en laten weten dat het schoon genoeg heeft van geweld. Er zijn de laatste maanden veel initiatieven ontplooid om burgers te motiveren en te mobiliseren voor een democratische, respectvolle en verdraagzame samenleving.

De vrijheid komt niet uit Den Haag. De vrijheid komt uit het land, uit de steden, de dorpen en de wijken. Van mensen die beseffen dat `eenheid in verscheidenheid' en vrijheid hand in hand gaan. Van mensen die begrijpen dat langs elkaar heen leven geen vrijheid is. Van mensen die boven hun particuliere belangen willen uitstijgen om een bijdrage te leveren aan een samenleving die vrij is en waar mensen zich met elkaar verbonden voelen.

Vrijheid betekent niet: alles mag en alles kan. Ook vrijheid kent haar grenzen. Het betekent elkaar de ruimte geven, respect hebben voor elkaars denkbeelden, voor elkaars anders-zijn, maar altijd binnen de grenzen van de democratie. Vrijheid betekent ook ruimte geven aan de meest kwetsbaren in onze samenleving, een ontvankelijke samenleving waar alle burgers de ruimte voor participatie en emancipatie hebben.

De initiatiefnemers en ondertekenaars van dit manifest achten het van groot belang dat dit land lessen in vrijheid en democratisch burgerschap neemt. Een gezamenlijke nationale actie is op zijn plaats. Heel bewust kiezen voor vrijheid en het gedrag dat daarbij hoort is het perspectief dat Nederland nodig heeft. Constructief van onderop zonder naïef te zijn. Want de vrijheid kan openlijk of sluimerend worden bedreigd. Door personen die geen andere mening dulden, door onverschilligen die de vrijheid aan anderen overlaten, zolang ze er geen last van hebben.

Wij kiezen ervoor om eenmaal per jaar uiting te geven aan een breed gevoel van vrijheid en verbondenheid, dwars door politieke, maatschappelijke, religieuze, culturele of etnische scheidslijnen heen, om ons gezamenlijk uit te spreken voor een open, democratische samenleving zonder geweld. Tot nu toe vieren we elk jaar op 5 mei de bevrijding van Nederland in 1945 en de overwinning op het kwaad (nazisme, fascisme, antisemitisme, homohaat, etc.). Wij, de initiatiefnemers en ondertekenaars van dit manifest, pleiten ervoor om deze dag bewust en actief als een maatschappijbrede `Dag van de Vrijheid' te vieren. Juist in een samenleving waar vele individuen van verschillende afkomst met een andere overtuiging of geloof samenleven, is het gezamenlijk vieren van vrijheid van groot belang. Een uiting van lotsverbondenheid met elkaar in zelfgekozen en verplichtende vrijheid.

Wij zien de Dag van de Vrijheid als een dag van ontmoeting, dialoog en verzoening, waarop burgers, jong en oud, met elkaar in gesprek gaan over uiteenlopende thema's, om steeds opnieuw een eigentijdse inhoud te geven aan het begrip vrijheid. Door de Dag van de Vrijheid een dag van verzoening en verbondenheid te laten zijn, hopen wij dat zowel nu als in de toekomst iedereen zich kan blijven herkennen in en vereenzelvigen met de betekenis en het belang van vrijheid.

Initiatiefnemers van het Manifest: J. Westerbeek (CNV); L. de Waal (FNV); M. Hofstra (Rode Kruis Nederland); S. Harchaoui (FORUM, Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling); M. Vliegenthart (Bve-Raad); M. Sini (Stichting Islam en Burgerschap). De initiatiefnemers willen de komende jaren starten met concrete activiteiten op 5 mei.