Diplomatiek offensief voor zetel Veiligheidsraad

Japan wil promotie in de Verenigde Naties, maar wordt achtervolgd door zijn oorlogsverleden. In Azië en gisteren ook in Nederland bij een kort bezoek van premier Koizumi. Verontschuldigingen, geen financiële compensatie.

`Shall we dance', zei de Japanse premier Junichiro Koizumi tegen filmster en Tibet-activist Richard Gere toen deze begin april op bezoek was in Tokio. Gere stemde toe, maar sindsdien viel er voor Koizumi weinig meer te feesten. Japan werd de afgelopen maand overspoeld door een golf van anti-Japanse protesten, in Zuid-Korea maar vooral in China omdat het zijn oorlogsverleden zou bagatelliseren.

Ook gistermiddag bij zijn korte bezoek aan Nederland werd de 63-jarige Koizumi geconfronteerd met het Japanse oorlogsverleden van ruim zestig jaar geleden. Hij had geen tijd om een delegatie van de Stichting Japanse Ereschulden te ontmoeten, maar die werd eerder op de dag wel ontvangen op de Japanse ambassade in Den Haag.

Tegenover premier Balkende sprak Koizumi (opnieuw) ,,oprechte verontschuldigingen'' uit voor de ,,schade en pijn'' die Japan de bevolking van veel landen, inclusief Nederland, heeft aangedaan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vijf jaar geleden maakte de Japanse keizer Akihito soortgelijke verontschuldigingen (,,diepe spijt'') in Nederland. En twee weken geleden nog formuleerde Koizumi de Japanse excuses voor een breed Aziatisch publiek. ,,In het verleden heeft Japan door zijn koloniale overheersing en agressie enorme schade en lijden toegebracht aan de bevolking van vele landen, vooral in Azië'', zei Koizumi op een Aziatisch-Afrikaanse top in Jakarta.

Maar nieuwe financiële compensatie voor de oorlogsslachtoffers, zoals de Stichting Japanse Ereschulden eist als vervolg op de verontschuldigingen, daarvan wil Japan niet weten, maakte Koizumi gisteravond nog eens duidelijk op een korte persconferentie in Amsterdam. Koizumi zei dat de materiële afhandeling van de Japanse betrokkenheid bij de Tweede Wereldoorlog destijds is geregeld op basis van het Verdrag van San Fransisco en andere relevante verdragen.

,,Natuurlijk'' zijn er daarnaast ,,de gevoelens'' bij de slachtoffers in Nederland, erkende Koizumi, en ,,daarom moeten we deze zaak verder bediscussiëren en nadenken wat het beste is om onze relaties in de toekomst verder te ontwikkelen en te verdiepen.'' Wel verder praten, maar geen geldelijke genoegdoening dus, na de bescheiden financiële regeling die Japan en Nederland al in de jaren vijftig sloten. ,,Daar zal absoluut geen sprake van zijn'', beklemtoonde een meereizende woordvoerder van het Japanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Ondertussen komt het oplaaien van vijandelijke sentimenten in met name China de regering in Tokio zeer slecht uit, nu ze juist campagne voert voor promotie in de Verenigde Naties. Met Duitsland, Brazilië en India (dat Koizumi op weg naar Nederland bezocht) wil Japan een vaste zetel in de Veiligheidsraad. Dat zou in september zijn beslag moeten krijgen als in New York wordt onderhandeld over hervorming van de VN. Duitsland, Brazilië, India en Japan hebben afgesproken elkanders kandidatuur te ondersteunen, zei Koizumi.

Volgens de Japanse premier is nu ,,het momentum'' aangebroken om de door secretaris-generaal Kofi Annan voorgestelde hervormingen door te voeren. Liever een (tweederde) meerderheidsbesluit daarover, dan eindeloos uitstel tot na september in de ijdele hoop dat consensus kan worden bereikt (en onder andere China zijn verzet tegen Japanse promotie dus opgeeft). ,,Eenstemmigheid is natuurlijk het meest wenselijk. Maar ik denk dat dat uiterst moeilijk zal zijn, en ik betwijfel of uitstel (van een besluit) op een gegeven moment wel zal leiden tot consensus'', zei Koizumi.

Van premier Balkende kreeg hij gisteren vooralsnog geen openlijk steun voor de Japanse kandidatuur. `Eerst inhoudelijk praten over aanpassing van de VN, en dan pas namen (van landen) noemen', was zijn formele reactie.

Misschien was dat een tegenvaller voor Koizumi, maar in ieder geval niet een waardoor de regering in Tokio zich laat ontmoedigen, zei de woordvoerder van Buitenlandse Zaken gisteravond. ,,Alleen China en Zuid-Korea hebben zich tegen onze kandidatuur uitgesproken. De rest van Azië steunt ons. Met uitzondering misschien van Indonesië dat zelf ambities koestert, en Birma dat zich er niet over heeft uitgelaten.''

Tussen India en Nederland deed Koizumi gisteren eerst nog Luxemburg aan, om er bij het Luxemburgse voorzitterschap van de Europese Unie op aan te dringen het wapenembargo tegen China niet op te heffen. Het opheffen van het wapenembargo, ingesteld na het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989, zal de huidige veiligheidssituatie in Azië aantasten, vreest Japan. Vooral als het gaat om Taiwan, de de facto onafhankelijke eilandstaat die China wil herenigen met het moederland. ,,China sluit militaire middelen niet uit, terwijl wij een vreedzame oplossing bepleiten'', aldus de woordvoerder.

Dat Japan, net als de Verenigde Staten, zich zo openlijk uitspreekt voor handhaving van het wapenembargo, toont in ieder geval aan dat het niet heel erg onder de indruk is China's recente toorn over het verleden. Na het `Plein van de Hemelse Vrede' was de Japanse keizer in 1992 een van de eerste buitenlandse staatshoofden die Peking bezocht, tot ongenoegen van het Westen. Japan wilde met dat bezoek China weer terughalen uit zijn internationale isolement. Dat juist nu vanuit China de anti-Japanse gevoelens worden gevoed, geeft de regering in Tokio een bittere smaak in de mond.

Maar, onderstreept de woordvoerder van Buitenlandse Zaken, de recente anti-Japanse demonstraties in verschillende Chinese steden zal Tokio er niet van weerhouden om in september in New York strijd te voeren voor een permanente zetel in de Veiligheidsraad. ,,Natuurlijk zijn we vol zelfvertrouwen'', zegt hij. ,,De onderhandelingen over hervorming van de VN vinden in New York plaats, en worden niet gevoerd door demonstrerende studenten en werklozen in de straten van Peking. ''