Samen optrekken voor EU-grondwet kan wel... ...maar er zijn grenzen... ...zelfs in de Tweede Kamer

Het kán wel, van PvdA tot CDA en VVD samen optrekken in Europa. Vorige week zondag reisde een groep PvdA'ers onder leiding van Wouter Bos een dagje naar Brussel, om daar met `bobo's' te spreken, zoals Bos dat in zijn e-mailbrief `De Bosbode' noemt. Twee bobo's krijgen een eervolle vermelding: VVD'er Gijs de Vries en CDA'er Jaap de Hoop Scheffer.

Gijs de Vries, in Paars II staatssecretaris op Binnenlandse Zaken, bevalt Bos zeer als coördinator van het Europese antiterrorismebeleid. ,,Een authentiek liberaal verhaal'', schrijft Bos in zijn verslag over de opvattingen van De Vries, ,,in de zin dat het haaks stond op de van repressie en islam-achterdocht uit mekaar barstende verhalen van zijn VVD-collega's in de Tweede Kamer.''

Ook over de secretaris-generaal van de NAVO De Hoop Scheffer niets dan goeds. Twee jaar geleden zat de Hoop Scheffer, toen (demissionair) minister van Buitenlandse Zaken, Bos nog behoorlijk dwars tijdens de mislukte CDA-PvdA-formatie. Maar nu? ,,Die zit goed in zijn vel bij de NAVO'', schrijft Bos vol lof. ,,Aardig en ontspannen, met veel overzicht en diepgang ging hij op veel kwesties in.''

Toch zijn er grenzen aan Bos' vriendelijkheid jegens CDA'ers en VVD'ers, zelfs als het over Europa gaat. En die liggen bij het voorstel dat CDA-fractieleider Maxime Verhagen vorige week deed. In een `Beste Wouter, Jozias, Boris en Femke'-brief nodigde hij alle fractieleiders in de Kamer die campagne voeren voor een `ja' voor de Europese grondwet, uit om samen op de foto te gaan voor een affiche. Om ,,de Nederlander laten merken dat we over partijpolitieke verschillen heen willen stappen voor een democratischer, welvarender en veiliger Europa''.

D66-leider Boris Dittrich wilde meteen, maar de Haagse oppositie niet. GroenLinks ziet zijn `ja' tegen de grondwet als een `ander ja' dan dat van het CDA, zo bleek uit de reactie van GroenLinksleider Halsema. Het gaat GroenLinks in de grondwet om samenwerking op het gebied van milieubeleid, democratisering van de EU en om een andere buitenlandse politiek, voerde zij vorige week aan.

Dat ligt inderdaad héél anders bij het CDA, zo bleek uit de campagnepresentatie van de christendemocraten vorige week. Het CDA legt de nadruk op een meer samenwerking tegen criminaliteit en terrorisme, én op meer welvaart en een schoner milieu, en de democratisering van Europa (met behoud van autonomie voor de lidstaten, maar wel met gedeelde Europese waarden).

Ook PvdA-leider Bos probeert de kiezer tot een ja te bewegen met een heel eigen rijtje argumenten: met de grondwet wordt Europa bij de PvdA socialer, veiliger, slagvaardiger, minder bureaucratisch en meer democratisch. Samen één front vormen met heel verschillende partijen werkt niet, meent Bos die louter de eigen achterban wil mobiliseren.

Nu klinkt de klacht dat alle partijen zo op elkaar lijken ook wel eens in campagnes voor Kamerverkiezingen. Maar het verschil is dat Maxime, Jozias, Boris, Wouter en Femke dan tenminste nog op tv doen wat ze in de Kamer ook altijd doen: elkaar bevechten.

Er is uitkomst. Want het toeval wil dat elke grotere partij zijn eigen `ideologische sateliet' (de term is van de Leidse politicoloog Andeweg) heeft die tégen de Europese grondwet is. Het CDA heeft de ChristenUnie (en de SGP), de PvdA heeft de SP, de VVD heeft de Groep Wilders (en de LPF). Dat is inhoudelijk interessant – want kennelijk bestaan in het achterland van alle stromingen `eigen' Eurosceptische geluiden? Maar het is vooral ook campagne-technisch van belang: zo kan je tenminste nog een tv-debat organiseren tussen drie koppeltjes van rivaliserende geestverwanten. Te verwachten bij Twee Vandaag, eind mei.

En wie buiten de boot valt, kan altijd nog proberen op tv te komen via de Kamer. Sinds een paar weken is Europa daar in de debatten ineens enorm gaan leven. Neem het Kamerlid Joao Varela (LPF). Gewapend met de Europese grondwet was hij deze week naar een Kameroverleg gekomen met staatssecretaris Van Hoof (Sociale Zaken, VVD). Het onderwerp op de agenda klonk best Europees: het ging over `arbeidsmigratie en sociale zekerheid'. Varela sloeg in het overleg de Europese grondwet op en begon voor te lezen. Zijn conclusie: straks heeft iedereen die in Nederland verblijft, rechtmatig of niet, automatisch recht op een bijstandsuitkering. Die boodschap leek eerder bestemd voor het handjevol toeschouwers dan voor de staatssecretaris, die hogelijk geïrriteerd reageerde: ,,Wij spreken hier niet over de sociale zekerheid tegen de achtergrond van de Europese grondwet.'' Het waren Varela's mede-Kamerleden die hem uitlegden dat hij de voorgelezen tekst helemaal verkeerd begrepen had. Nationale wetgeving over de bijstand blijft doorslaggevend, de EU-Grondwet verandert hier niets.

Of wat te denken van het Kamerlid Van Velzen (SP)? Die wist in een Kamerdebat over het sofdrugsbeleid te melden dat de Europese grondwet het einde betekent van de Nederlandse vrijheid om een eigen sofdrugsbeleid te voeren. De enige garantie om te zorgen dat Nederland softdrugs kan blijven gedogen, is volgens haar dat het kabinet het gedogen verklaart tot ,,essentieel aspect van het Nederlandse rechtsbestel''. Die was raak: minister Donner (Justitie, CDA) – warm voorstander van de Europese grondwet, maar niet van gedogen – ontplofte bijkans. ,,Nooit van zijn levensdagen'' zal hij in Europa gaan uitleggen dat het een wezenlijk onderdeel is van het Nederlands rechtsbestel om de eigen wetten niet te handhaven. Bovendien is het niet nodig, betoogde hij: Nederland houdt de ruimte om het gebruik van softdrugs te gedogen – op voorwaarden dat wordt opgetreden tegen cannabisteelt en drugstoerisme. Dat staat trouwens niet in de Europese grondwet, maar in een kaderbesluit, zo legde hij de Kamer uit, dat de EU – en de Kamer – vorig jaar onder Nederlandse voorzitterschap heeft aangenomen.

Zeker van zijn overwinning op Van Velzen, stelde Donner geheel in de CDA-stijl van deze campagne vervolgens een dealtje voor: als de SP campagne met hem voert voor aanvaarding van het Europees grondwettelijk verdrag, gaat hij daarna met de SP de Europese steden af om te pleiten voor het Nederlandse softdrugsbeleid. ,,Dat doe ik met geen andere partij, alleen met de SP.'' Van Velzen: ,,De minister doet mij een aanzoek. Ik ga daar graag op in, op voorwaarde dat wij dan drie kinderen nemen en een Fiat Panda.'' Hoe dát is afgelopen, valt na te lezen in het stenografische verslag van 27 april 2005 op de website van de Tweede Kamer.

Eerste en Tweede Kamer zijn met reces.