`Links heeft nieuwe Den Uyl nodig'

VVD-fractievoorzitter Van Aartsen wil een `links' en een `rechts' blok bij de komende verkiezingen. En dan één premierskandidaat per blok. Maar dat wil `links' waarschijnlijk niet.

Wat zou het mooi zijn, verzucht de fractievoorzitter van de VVD, Jozias van Aartsen, vandaag in een vraaggesprek in dagblad Trouw. Als de coalitie voor de verkiezingen van 2007 één gezamenlijke kandidaat-formateur zou presenteren.

Wie dat moet worden, en wat de VVD daar nu direct mee opschiet – de liberalen zullen zich in het scenario van Van Aartsen immers hoogstwaarschijnlijk achter Balkenende als premierskandidaat moeten scharen – daar wil Van Aartsen niets over zeggen. Maar als de coalitie zich achter één kandidaat-formateur schaart, zou eenzelfde actie ook van de oppositie verwacht mogen worden, vindt hij. Dan heeft de burger tenminste écht wat te kiezen.

Daarvoor dient de VVD wel even de gekozen formateur vast te leggen in het Liberaal Manifest, dat eind mei op een congres behandeld wordt. De VVD is wat bestuurlijke vernieuwing betreft een late bekeerling, erkent Van Aartsen. Maar hij steekt nu in elk geval zijn nek uit en wil ,,tot de bodem gaan''.

De droom van Van Aartsen lijkt nog ver weg. Voor de huidige coalitie is het relatief makkelijk om als blok de verkiezingen in te gaan, ze `doen' het nu ook al samen. Bij de oppositie ligt blokvorming lastiger. PvdA-leider Wouter Bos wil graag de deur openhouden naar het CDA, maar wordt door Van Aartsen nu de linkse hoek in geduwd.

Initiatieven voor meer linkse samenwerking verlopen moeizaam. Gisteravond kwamen vertegenwoordigers van SP, GroenLinks en de PvdA bij elkaar in De Balie. Samenwerkingsgezinde Kamerleden en senatoren van de linkse oppositiepartijen sloegen in maart al de handen ineen met de gezamenlijke verklaring `Een ander Nederland'. Onder diezelfde titel was gisteravond, nog wel op de Dag van de Arbeid, van warme samenhorigheid over links echter nog geen sprake.

PvdA-leider Wouter Bos nam vrijdag in dagblad Trouw een voorschot op de discussie. Wat hem betreft houdt de SP te weinig rekening met de middenklasse en is GroenLinks blind voor gevaren van immigratie voor de publieke voorzieningen. Tweede-Kamerlid Duivesteijn (PvdA) liet zaterdag weten geen boodschap te hebben aan Bos: niet de partijleider, maar de léden moeten beslissen over coalitievoorkeuren. Ronald van Raak, senator voor de SP, vatte het gisteravond met zichtbaar genoegen samen: ,,De PvdA is er nog niet uit.''

Interne besluiteloosheid van de PvdA over samenwerking is echter niet het enige obstakel. Toen Felix Rottenberg en Pieter Hilhorst de initiatiefnemers gisteravond vroegen naar hun gemeenschappelijke linkse verkiezingsthema's kregen ze nul op het rekest. Platvoet, senator voor GroenLinks: ,,Dat kun je niet van ons vragen.'' Kox, senator voor de SP: ,,Daar zijn we nog niet klaar voor.'' Duivesteijn: ,,Er zijn drie partijen en die hebben alledrie een eigen antwoord.'' De drie Kamerleden willen wel met elkaar werken aan een gemeenschappelijke, links progressieve, visie, maar dat is `werk in uitvoering'. Het bleek nauwelijks mogelijk tot gemeenschappelijke, inhoudelijke uitspraken te komen.

Maar, is het wel nodig vóór de verkiezingen tot een gemeenschappelijke visie te komen? Van Raak vindt van niet: ,,We moeten zaken leren doen, zoals de rechtse partijen. Denk je dat Dittrich, Van Aartsen en Balkenende zich ooit met elkaar in een zaaltje dit soort vragen hebben gesteld? Zij zijn gewoon met elkaar om de tafel gaan zitten.''

Dat de SP het op de onderhandelingstafel wil laten aankomen is begrijpelijk. Tiny Kox: ,,Wij winnen lekker elke keer de verkiezingen.'' Ook Duivesteijn bekeerde zich uiteindelijk maar tot de onderhandelingstafel: ,,De drie partijen worden door dezelfde driften, verlangens en ideeën gedreven. Natuurlijk worden we het in een regeerakkoord over de moeilijke thema's met elkaar eens.''

Na afloop van de avond deelde Duivesteijn een motieboek uit met alle moties waarbij de linkse oppositiepartijen vanaf mei 2003 samen hebben opgetrokken. Daaruit blijkt dat bij 80 procent van de moties die de linkse partijen, al dan niet gezamenlijk hebben ingediend, SP, GroenLinks en de PvdA unaniem gestemd hebben. Vooral op het gebied van de zorg en het asielbeleid.

,,We moeten een goede lijsttrekker vinden voor heel links'', concludeerde socioloog Dick Pels. Pels is van de links liberale denktank Waterland en sloot zich aan bij Van Aartsens pleidooi voor één gezamenlijke kandidaat-formateur. ,,Links moet iemand hebben die net zo aantrekkelijk kan opereren als Den Uyl destijds.''