Latijns-Amerika steeds onafhankelijker van VS

Een goodwill trip van Condoleezza Rice door Latijns-Amerika heeft weinig veranderd aan de oppositie tegen de VS: vandaag kiest de OAS een leider die niet de voorkeur geniet van Washington.

Critici noemen de organisatie nogal eens badinerend het schoothondje van de Verenigde Staten. De 34 leden tellende Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) zou vooral de oren laten hangen naar de bevelen die vanuit het Witte Huis in Washington worden gegeven. Maar in de Amerikaanse hoofdstad zullen de landen die zijn aangesloten bij de OAS vandaag voor het eerst in het 57-jarige bestaan een secretaris-generaal kiezen die nadrukkelijk niet de voorkeur genoot van de Amerikaanse regering.

Na maandenlange diplomatieke verwikkelingen en vijf stemrondes waarin de stemmen staakten, wordt de socialistische Chileense minister van Binnenlandse Zaken José Miguel Insulza gekozen tot hoogste baas van de OAS, de organisatie die zich inzet ter bevordering van democratie en regionale samenwerking. Insulza is de enige kandidaat voor de opvolging omdat twee andere, door de VS gesteunde kandidaten wegens gebrek aan kansen zich terugtrokken. Ex-president Flores van El Salvador – het enige Latijns-Amerikaanse land met soldaten in Irak – trok vorige maand zijn kandidatuur in en vrijdag deed de Mexicaanse minister van Buitenlandse Zaken Derbez hetzelfde. Vooral de Zuid-Amerikaanse landen weigerden zich te schikken naar de verlangens van de almachtige noorderbuur om een kandidaat uit Midden-Amerika te kiezen.

De aanstaande benoeming van de 62-jarige advocaat Insulza werd bekend gemaakt aan het einde van het eerste bezoek dat de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice bracht aan Latijns-Amerika. De bewindsvrouwe bezocht Brazilië, Colombia en Chili met als centrale boodschap dat de VS zich zullen blijven inzetten om de democratieën in Latijns-Amerika te steunen. ,,Verlies geen hoop en hou moed'', aldus Rice. In het al zo'n twintig jaar van militaire staatsgrepen verloste continent bestaat teleurstelling over de zegeningen van het huidige bestel. Ongeveer de helft van de bevolking leeft in grote armoede.

Men voelt zich bovendien in de steek gelaten door de Amerikaanse president Bush die geen enkele belangstelling toont voor zijn benedenburen. De enige belangstelling die men ervaart, betreffen de pogingen om te komen tot de oprichting van een vrijhandelszone van Alaska tot Vuurland. Die zone had er dit jaar al moeten zijn, maar wordt door het groeiende aantal linkse regimes in de regio tegengehouden. Men is bang dat de Amerikanen alleen maar een aantrekkelijke afzetmarkt willen voor de eigen multinationals en dat nog meer werkloosheid ontstaat.

De groeiende oppositie tegen de VS begint Washington zorgen te baren. Een paar weken voor Rice bezocht de Amerikaanse minister van Defensie Rumsfeld onder meer Argentinië en Brazilië. De VS zoeken bondgenoten om de politieke ambities van de links-populistische leider van Venezuela Hugo Chávez te helpen beteugelen.

Amerika heeft zich de afgelopen weken herhaaldelijk beklaagd over wapenaankopen door Venezuela, de vijfde olieproducent ter wereld. Het land schaft tientallen straaljagers en helikopters aan en 100.000 AK-47 geweren uit Rusland. De VS zijn bang dat vooral die geweren uiteindelijk opduiken in handen van de guerrillasstrijders van de FARC in Colombia.

Maar ook al mag in Latijns-Amerika dan niet iedereen gediend zijn van de agressieve confrontatiepolitiek van Chávez, men voelt er niets voor de Venezolaanse president te isoleren. De Braziliaanse president Lula zei de afgelopen week dat Brazilië er alles aan zal doen om te zorgen dat de verhoudingen tussen de VS en Venezuela beter wordt. Lula zei dat hij Chávez regelmatig voorhoudt dat ,,vrede en harmonie'' de beste ingrediënten zijn voor economische ontwikkeling.

Terwijl Rice haar goodwill trip maakte door het continent bezocht Chávez, die regelmatig zegt dat hij aanwijzingen heeft dat de VS van plan zijn hem te vergiftigen, zijn beste vriend, dictator Fidel Castro in Cuba. ,,Ik realiseer me dat onze vriendschap schadelijk is voor mijn imago'', dolde Castro tijdens een gezamenlijk optreden in hoofdstad Havana.

Cuba en Venezuela hebben afgesproken een alternatief economisch samenwerkingsverband te willen opzetten voor Latijns-Amerika. Het gaat om een soort ruilhandelzone. In dit geval krijgt Cuba olie uit Venezuela in ruil voor artsen uit Havanna.

De bijeenkomst in Cuba werd onder anderen bijgewoond door de Boliviaanse cocaboer en oppositieleider Evo Morales. Hij leidde in 2003 de protestbeweging die president Sánchez de Losada het land uit joeg. Morales maakt goede kans bij de volgende verkiezingen zelf president van Bolivia te worden. Dan bestaat wat ze in Washington de `subversieve as' noemen al uit drie landen. En de aanhang van Chávez in landen als Peru, Ecuador en Argentinië groeit.