Instemming nodig voor behandeling patiënten

Psychiatrische patiënten die niet in een kliniek zijn opgenomen, mogen zonder hun uitdrukkelijke toestemming niet worden gedwongen tot behandeling. Dat bepaalde de Hoge Raad afgelopen vrijdag in een beroepszaak van een schizofrene patiënte. Naar schatting 1.000 tot 2.000 patiënten wonen thuis zonder een expliciete machtiging die verplichte behandeling mogelijk maakt.

Het gaat om psychiatrische patiënten die niet in een kliniek zijn opgenomen, en niet beschikken over een zogenoemde voorwaardelijke machtiging. Een patiënt die een dergelijke machtiging ondertekent kan verplicht worden om bijvoorbeeld medicijnen te slikken. Zo'n verplichting kan nodig zijn omdat bijvoorbeeld schizofrene patiënten zichzelf niet altijd als ziek beschouwen, en daarom op onverwachte momenten behandeling kunnen weigeren.

Vorig jaar is de wet op dwangopname veranderd om patiënten meer zeggenschap over zichzelf te geven. Sinds die tijd moeten patiënten buiten een psychiatrische kliniek uitdrukkelijk toestemming geven om behandeld te worden. Tussen de 1.000 en 2.000 mensen hebben volgens een woordvoerder van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) echter een `paraplumachtiging', waarin dit element niet nadrukkelijk is opgenomen, of een machtiging die niet geregistreerd is.

Volgens minster Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) gaat het er uiteindelijk om of de rechter voldoende vertrouwen heeft in de bereidwilligheid van de patiënt om mee te werken. De wet zelf geeft deze ruimte. In het arrest van afgelopen vrijdag geeft de Hoge Raad deze uitspraak een algemeen geldend karakter. ,,Voor het verlenen van een voorwaardelijke machtiging in een dergelijk - naar mag worden aangenomen: zich niet zelden voordoend - geval bestaat binnen de wet zoals deze thans luidt geen mogelijkheid'', aldus de Hoge Raad.

Volgens de NVvP zal de uitspraak ertoe leiden dat meer psychiatrische patiënten zullen ,,verkommeren'', omdat ze niet meer geholpen worden. Anderzijds leidt de uitspraak tot mogelijk tientallen extra gedwongen opnames. Bij geen van beide situaties is de patiënt gebaat, aldus de NVvP.