Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Met een meerling terug van vakantie

Vruchtbaarheidsbehandelingen worden nog maar deels vergoed. Vrouwen wijken daarom uit naar het buitenland. Daar worden ook omstreden behandelingen uitgevoerd. ,,Het is bijna mishandeling.''

Rinny en Jan Iedema uit Anjum, allebei 32, zijn praktisch onvruchtbaar. Dat kwam hard aan. Zij is verpleegkundige, hij vrachtwagenchauffeur. Aan zeven vruchtbaarheidsbehandelingen (IUI) zijn ze nu 2.500 euro kwijt. Ze gaan niet op vakantie, de keuken verbouwen ze niet. Binnenkort gaan de Iedema's naar Rotterdam, waar een van zijn zaadcellen in het plasma van haar eicel zal worden geïnjecteerd. Weer 2.000 euro kwijt.

Maaike Vlam (39) uit Zutphen was voor haar vierde IVF-poging 800 euro kwijt. Ze ging naar Düsseldorf, voor nog eens vier pogingen. In Duitsland maken embryologen een microscopisch kleine inkeping in de embryo, waardoor hij beter zou hechten. Het is een methode die in Nederland omstreden is. Maaike was er vier keer 1.760 euro aan kwijt, exclusief medicatie. ,,Ik dacht: als ik toch zelf moet betalen, dan liever voor een methode met meer kans.'' Ze heeft een administratieve baan, haar vriend is technisch tekenaar. Haar ouders zijn vermogend, het was een gift, met kerst. ,,Als ik een keer leuke laarzen koop van 200 euro voel ik me schuldig.''

Het viel IVF-specialist Jan Kremer in het UMC St Radboud in Nijmegen begin vorig jaar op dat hij steeds minder allochtone patiënten op zijn spreekuur zag. Zijn collega's – klinisch embryologen in IVF-centra in Zwolle en Leiden – zagen ze ook steeds minder. Ze gingen ze tellen, vrouwen met buitenlands klinkende achternamen, in 2003 en 2004. En toen wilden ze ook weten hoeveel patiënten ze hadden uit de slechtere postcodegebieden. Sinds 1 januari vorig jaar wordt de eerste IVF-behandeling namelijk niet meer vergoed, zo'n 2.200 tot 3.200 euro, inclusief medicatie. De tweede en derde wel, de daarop volgende behandelingen weer niet.

En ja, er kwamen beduidend minder allochtone en arme patiënten in die klinieken dan toen de behandeling nog wel werd vergoed. Eenderde minder allochtonen. Maar er was nog iets anders. In Nijmegen was het verschil tussen beide jaren niet eens zo heel groot. IVF wordt weliswaar niet meer vergoed door het ziekenfonds, maar het zit er wel in het standaard `pluspakket' van de lokale zorgverzekeraar VGZ. Ruim 90 procent van de ziekenfondsverzekerden kiest voor zo'n eenvoudige en relatief goedkope aanvullende verzekering en hoeft dus niet zelf voor IVF te betalen.

In Zwolle vergoedt zorgverzekeraar Achmea IVF niet in het pluspakket. In die kliniek komen nu minder patiënten uit armere buurten. Net als in Leiden. Maar in de dependances van de Zwolse kliniek, in Almelo en Enschede, bleef het aantal behandelingen vrijwel gelijk. Daar vergoedt Amicon IVF wél in de aanvullende verzekering. Regionale discriminatie noemen IVF-specialisten dat.

Kremer: ,,Natuurlijk zijn mensen vrij om hun eigen verzekeraar te kiezen, maar de meesten zijn nu eenmaal verzekerd bij hun regionale zorgverzekeraar.'' En zodra iemand weet dat hij vruchtbaarheidsproblemen heeft, is het te laat om zich er tegen te verzekeren. Voor overstappen naar een andere verzekeraar is het dan ook te laat. Weinig mensen zullen hun zorgverzekeraar kiezen met in gedachten mogelijke toekomstige vruchtbaarheidsproblemen. Terwijl een op de twintig baby's inmiddels wordt geboren met behulp van vruchtbaarheidstechnieken, benadrukt Kremer. ,,Een op de 45 pasgeborenen is een IVF-kind''.

Gynaecoloog Roel Schats, hoofd van het IVF-centrum in het VU Medisch Centrum zegt dat IVF in Nederland goedkoper is dan in andere landen. ,,En we zijn er in Nederland érg goed in.''

Toch gaan vrouwen nu naar het buitenland. Net als Maaike Vlam, voor behandelingen waarvan, volgens Nederlandse artsen, het nut niet is aangetoond. Of, net als veel Turkse vrouwen die hij op zijn spreekuur terugziet, voor behandelingen die hier te riskant worden geacht. ,,Ik ben nu al een paar keer geconfronteerd met vrouwen die met grote meerlingen uit Turkije terugkomen. Vorige week nog kwam hier een 22-jarige Turkse vrouw die zwanger was van een drieling. Vier embryo's waren bij haar teruggeplaatst. Mishandeling is dat bijna, dat is so far out. Met 18 weken zwangerschap is ze die drieling verloren.''

Hoe meer embryo's worden teruggeplaatst, hoe groter de kans op een meerling is. En meerlingen geven meer gezondheidsrisico's. In Nederland zijn gynaecologen en embryologen erg terughoudend met het terugplaatsen van meerdere embryo's: een, hooguit twee.

Schats: ,,Er zijn ook Turkse vrouwen die hier vruchtbaarheidsonderzoeken ondergaan, niet in aanmerking komen voor IVF en dan toch in Turkije een IVF-behandeling ondergaan. Nu in de zomer vooral, als ze toch voor zes, acht weken naar Turkije op vakantie gaan. Als het niet lukt, dan willen ze hier ook behandeld worden.'' Het zijn vrouwen, zegt Schats, die niet naar het buitenland waren gegaan voor vruchtbaarheidsbehandelingen als die hier werden vergoed.

Op internetforums waar vrouwen met vruchtbaarheidsproblemen elkaar informeren, worden Gent en Düsseldorf vaak genoemd als uitvalsbasis, wanneer de gynaecoloog een vrouw niet behandelt zoals de vrouw zou willen. Maaike Vlam: ,,Mensen verklaren je voor gek, maar als je hoort dat die ene vrouw de negende keer zwanger raakte, dan ga je door.''