Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Meer verdienen dan Balkenende

Topbeloningen liggen onder vuur. Kan de burger gemakkelijk vinden wat de topmanagers in semi- en publieke dienst verdienen? `Het is niet geheim, maar het staat niet in het jaarverslag.'

Het is een nek aan nek race. Hare Majesteit moet oppassen. De energiebazen zitten haar op de hielen.

Vorig jaar kreeg Michiel Boersma, bestuursvoorzitter van energiebedrijf Essent, 726.000 euro aan salaris en bonus. Hij is nummer een op de lijst grootverdieners in semi-publieke dienst. Het inkomen van koningin Beatrix staat voor 719.000 euro in de begroting. Bestuursvoorzitter Ludo van Halderen van Nuon is drie: 718.000 euro.

Dit jaar leidt de koningin wel, doordat Boersma zijn halve bonus (80.000 euro) en Van Halderen zijn hele bonus (97.000) over het afgelopen jaar opgeeft.

Maar het inkomen van de koningin is voor het kabinet niet de maatstaf voor de semi-publieke sector. In het debat over normen en waarden bij beloningen neemt minister-president Balkenende zijn eigen salaris als uitgangspunt. Maar wel met de opslag van 30 procent die het volgende kabinet moet geven. Dan wordt het 155.000 euro.

Maar zelfs dan is de minister-president een achterblijver. Eerst komen de voorzitters van particuliere bedrijven met publieke aandeelhouders als Essent en Nuon, dan de bazen van de NS, Schiphol en vervoerbedrijf Connexxion, tussen hen in loopt de hoogste man van pensioengigant ABP, dan de financiële instellingen met publieke aandeelhouders, zoals de Bank Nederlandsche Gemeenten (BNG), daarachter hun toezichthouders, zoals de Nederlandsche Bank. Dan staatsbedrijven als Tennet (stroomnet), bestuurders van ziekenhuizen, van instellingen in de geestelijke gezondheidszorg en van grote woningcorporaties.

Neem NS-topman Aad Veenman. Zijn salaris is hoger dan dat van opvolger Sjoerd Vollebregt bij industrieel dienstverlener Stork (488.172 versus 475.000), maar zijn bonus is lager: 130.332 euro tegenover 214.000.

Van de bestuurders van ziekenhuizen verdient 58 procent meer dan 150.000 euro, bleek vorig jaar uit onderzoek van het ministerie van Volksgezondheid. Vierentwintig directeuren verdienen meer dan twee ton.

Topmanagers in het bedrijfsleven waren jarenlang huiverig voor totale openheid over hun salaris, bonus, pensioen en andere arbeidsvoorwaarden. Zij vreesden voor hun privacy. Boekhoudschandalen en de publicatie van de code-Tabaksblat, zeg maar: het handboek normen en waarden voor topmanagers, braken de laatste tegenstand.

De afgedwongen openheid waait over naar staatsbedrijven, naar zelfstandige bedrijfsorganisaties (zogeheten zbo`s) die met belasting- en premiegeld worden gefinancierd en naar maatschappelijke ondernemingen als woningcorporaties.

Met name onder de organisaties die uitbestede overheidstaken uitvoeren heerst een wirwar van rechtsvormen en beloningsregelingen. De openheid over beloningen loopt sterk uiteen, zo blijkt uit een steekproef bij een kleine veertig ondernemingen en organisatie met publieke banden.

Vrijwel alle ondernemingen waarin de overheid aandeelhouder is, geven individuele details. Een uitzondering is SDU, de voormalige staatsuitgeverij, dat het salaris van zijn directeur in zijn jaarverslag 2003 geheim hield met een beroep op de wet. SDU zwijgt over de inhoud van het 2004 verslag.

Maar hoe zit het bij organisaties die met publiek geld werken en bij maatschappelijke ondernemingen, zoals woningcorporaties? Kan een belangstellende burger snel en gemakkelijk achter de beloningen komen?

Dat wisselt. Zorginstellingen en woningcorporaties hebben lang niet altijd een jaarverslag op hun website staan. En als het erop staat, is het regelmatig een algemeen verslag, geen financieel verslag met beloningen. Neem de `s Heeren Loo Zorggroep, waar meer dan tienduizend werknemers zorg bieden aan zo'n zevenduizend mensen met een verstandelijke handicap. De site heeft een jaarverslag over 2003, waarin de commissarissen voor de beloning van het bestuur naar de jaarrekening verwijzen. Die staat niet op de site, en ook geen verwijzing naar de aparte website met jaarverslagen uit de zorg.

Uitvoeringsbedrijf UWV voor sociale verzekeringen meldt in zijn jaarverslag alleen de totale beloning van het bestuur. Maar individuele bedragen zijn volgens een woordvoerder niet geheim: die stonden eind 2001 in de Staatscourant. Die bedragen staan niet in het UVW-verslag, omdat volgens voorschriften van het ministerie van Sociale Zaken daarin totalen moeten staan.

In jaarverslagen van het College Tarieven Gezondheidszorg/Zorgautoriteit in oprichting staat geen beloning van de voorzitter. Dat komt volgens een woordvoerder omdat het jaarverslag niet dient als verantwoording aan het grote publiek. De beloning van voorzitter F. de Grave is niet geheim, maar wel onduidelijk. Een woordvoerder de Zorgautoriteit verwijst voor het bedrag naar het ministerie, maar die kan slechts een bandbreedte aangeven. Bovendien geniet hij nog een toeslag als ex-minister.

Tien organisaties die samen tientallen miljarden publiek geld verdelen, zoals de Sociale Verzekeringsbank (AOW-uitkeringen, kinderbijslag), de Informatie Beheer Groep (studiefinanciering) en het Kadaster, hebben samen een eigen code voor goed bestuur in de publieke sector ontworpen. De code vraagt om individuele beloningen.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), een recente toetreder tot de club, doet dat dit jaar nog niet. SVB, het Kadaster en de Informatie Beheer Groep wel. Maar dat is nog niet het eind van de discussie: welk bedrag moet erin staan? In het SVB-jaarverslag komt een bedrag van 195.000 euro voor voorzitter E. Stoové. Dat is inclusief diverse secundaire arbeidsvoorwaarden. Maar, beter is, zegt een woordvoerder naar het fiscale inkomen te kijken. Dat is 150.000 euro.

Rectificatie / Gerectificeerd

In de graphic bij het artikel Meer verdienen dan Balkenende (zaterdag 30 april, pagina 21) staat dat het salaris van de bestuurders met een factor 100.000 moet worden vermenigvuldigd. Het is een factor 1.000.