Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Astronomie

Luis op bessensap

En weer is het de mensen van `Bessensap' gelukt een tegendraadse hoofdspreker aan te trekken. Op deze jaarlijkse ontmoeting tussen wetenschap en pers, op 24 mei in Nemo, behandelt de zeventigjarige Halton Arp, erkend luis in de pels van de moderne sterrenkunde, `het misverstand Oerknal'. Ook van zwarte gaten, nog zo'n heilige koe van de kosmologie, moet Arp niets hebben. Daarmee toont de Amerikaanse astronoom zich niet minder dwars dan de Italiaanse vrouwenarts Severino Antonio, die twee jaar geleden op Bessensap geheimzinnig mocht doen over door hem gemaakte mensenklonen – nooit meer iets van vernomen.

Bessensap – de naam verwijst naar een puntdicht van Daan Zonderland – staat voor zijn eerste lustrum. De dwarse Arp is er voor de publiciteit, maar het hart van het programma is een serie `spannende voordrachten' door onderzoekers die aan het front van de wetenschap vertoeven. Ook worden in Nemo de Eurekaprijzen voor het populariseren van wetenschap uitgereikt. Die zijn er in vier soorten: oeuvreprijs, beste non-fictieboek uit 2004, beste mediaproductie en – nieuw – beste vrouwelijke prestatie. Voor de laatste drie categorieën kan gestemd worden op www.nwo.nl. Voor de oevreprijs (meeste geld, hoogste status) is er een jury die vorig jaar de historicus Maarten van Rossem bekroonde en in 2003 bioloog Midas Dekkers.

Arp, dit jaar gastonderzoeker op het Max Planck-Instituut voor astrofysica in Garching, publiceerde in 1998 het geruchtmakende boek Seeing Red: Redshifts, Cosmology and Academic Science. Op basis van roodverschuivingen van quasars, zijn specialisme, trekt Arp de conclusie dat er van een uitdijend heelal geen sprake is en dat de Big Bang nooit heeft plaatsgevonden. En omdat Arp (in 1949 cum laude afgestudeerd op Harvard, vier jaar later cum laude gepromoveerd op Caltech) een erkend expert is, valt zijn aanval op de gevestigde astronomie niet zomaar te negeren.

Die erkenning kwam niet zonder slag of stoot. Arp, gedurende 29 jaar `staff astronomer' op Mt. Wilson en auteur van The Atlas of Peculiar Galaxies, heeft in zijn carrière heel wat te stellen gehad met (anonieme) referees van zijn artikelen. `Bespottelijk' en `bizarre conclusies', luidde vaak het oordeel. Omdat de implicaties zo bizar waren, moesten de onderliggende waarnemingen wel fout zijn. Overleefde Arp dit mijnenveld, dan werd de onwelkome publicatie door het establishment genegeerd. Overigens vormt zo'n bejegening geen bewijs dat Arp het bij het rechte eind heeft.

Arps argumenten op basis van waarnemingen zijn vrij technisch. Om geen risico te lopen heeft de Bessensap-organisatie Govert Schilling, Eurekaprijswinnaar van het eerste uur en gepokt en gemazeld in het populariseren van de sterrenkunde, ingehuurd om de Amerikaan in te leiden en ervoor te zorgen dat de zaal niet afhaakt.