Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

Kroatisch hotel wacht op terugkeer van gekken

Kroatië wil toetreden tot de EU – aan hotel Esplanade in Zagreb zal het volgens Tijn Sadée niet liggen. Na een opknapbeurt is het legendarische hotel klaar om, opnieuw, de Europese elite te bedienen

Als tennislegende Goran Ivanisevic nonchalant de eetzaal van hotel Esplanade in de Kroatische hoofdstad Zagreb betreedt, klikken de schoenen van de obers. Het is een reflex; sommigen herinneren zich nog hoe maarschalk Tito, omringd door zijn lijfwachten, op bezoek kwam. En reken maar dat je dan je schoenpunten tegen elkaar liet knallen, zegt conciërge Tomislav Rovisnjak die in 1976 zijn loopbaan in Esplanade begon. ,,Voor Tito maakten we zulke diepe buigingen dat je het gekraak van onze ruggengraten kon horen.''

Een kwart eeuw na de dood van Tito mag de entrée van de Kroatische tennislegende Ivanisevic er ook wezen. Zeker als een minuut later heel gedwee twee mooie dames achter de oud-Wimbledonkampioen aankomen. Het drietal wil vis die 's ochtends aan de Dalmatische kust is gevangen en een fles van het befaamde wijnhuis Grgic. Koel en zakelijk neemt de ober de bestelling op, maar in de keuken staan de meisjes al te roddelen. ,,Zijn vorige vriendin was toch blond?''

Zo ziet het nieuwe management van Hotel Esplanade het graag: de terugkeer van beroemdheden naar het roemruchte hotel dat na een flinke opknapbeurt dit jaar zijn tachtigste verjaardag viert.

FLUWELEN GORDIJNEN

,,Ik stapte een overwelfde, zwartwitte marmeren hal binnen, met goudomlijste spiegels, fluwelen gordijnen en draperieën en paarse tapijten.'' Zo beschrijft de Amerikaanse journalist Robert Kaplan in zijn boek Balkan Ghosts zijn eerste indrukken van het Esplanade. Kaplan, die het hotel ,,een triomf van seksueel instinct op de regels van wet en orde'' noemt, raakte er verzeild in de jaren tachtig, aan de vooravond van de sloop van de communistische Joegoslavische Federatie.

Het verklaart deels zijn euforische beschrijving van het Esplanade – zeker in die dagen vertegenwoordigde het hotel het laatste restje Europese grandeur temidden van grauwe woonblokken, in het centrum van een stad in verval.

Hoe anders had het er aan het begin van de twintigte eeuw, bij de bouw van het hotel, uitgezien! Zagreb groeide na de Eerste Wereldoorlog uit tot een populaire halteplaats op de route van de Oriënt Express. Eén krap bemeten hotel en een paar pensions in de stad voldeden daarom niet langer. De opdracht werd gegeven tot de bouw van een groots en spectaculair hotel op de lege vlakte (`esplanade') langs het treinspoor. Het was zover in 1925; de verzamelde Midden-Europese elite, van Kroatische schrijvers en Weense baronnen tot en met Italiaanse en Hongaarse jonkers, vierden tijdens een galafeest de opening van het hotel.

Esplanade, een belle époque-meesterwerk, oefende als buitenpost aan de rand van het oude Europa een enorme aantrekkingskracht uit op charmante, rijke vreemdgangers die er de beest uithingen. In de Emerald Ballroom, de majestueuze balzaal in het hotel, dansten koningen, filmsterren en andere extravaganten. Maar bovenal ontwikkelde het hotel zich tot uitvalsbasis voor journalisten en schrijvers, op reis door de Balkan.

Zelfs na de uitbraak van de Tweede Wereldoorlog, toen de Gestapo en de Wehrmacht het hotel in gebruik namen, bleven er kamers vrij voor andersdenkenden. In 1943 schreef Curzio Malaparte, destijds correspondent voor een Romeinse krant, in Esplanade zijn roman Kaputt.

ROCKSTERREN

Pas in de jaren zestig (Kroatië was inmiddels een deelrepubliek van het Joegoslavië onder Tito) braken de gouden tijden weer aan. ,,Onze variant op het communisme bood betrekkelijk veel vrijheid, dus hebben wij de hippie-jaren ook gehad'', zegt conciërge Rovisnjak. Hij herinnert zich hoe hij zich als jongste bediende vergaapte aan de rocksterren die in Esplanade logeerden.

Maar de Italiaanse jagers waren volgens zijn zeggen het kleurrijkst. Het echte jagen, zegt hij, begon 's avonds, als de jagers terugkeerden naar het hotel. ,,Ze lieten het bloedend hert buiten, op het dak van de auto, waarna ze de chique hotelbar omtoverden tot een nachtclub waar werd gegokt en gehoereerd.''

Esplanade fungeerde ook als trefpunt voor communisten uit heel Europa. Rovisnjak ziet ze nog voorrijden, in gammele Fiatjes en 2CV's uit Italië, Nederland en Duitsland. ,,Vervolgens reden ónze communistische partijbonzen voor in zwart glanzende Mercedessen. Tito's zetbazen begroetten de West-Europeanen joviaal met `kameraden!' Maar die West-Europeanen keken nogal beteuterd. Die voelden zich in de maling genomen.''

Bij het uitbreken van de Joegoslavische oorlogen begin jaren negentig werd het Esplanade wederom een hoofdkwartier – deze keer voor internationale gezanten, NAVO-officieren en oorlogscorrespondenten. De oorlog is inmiddels tien jaar voorbij, maar het hotel moet nog op gang komen. Rovisnjak: ,,Het duurt even voor men beseft dat het hier weer veilig is.''

De laatste jaren renoveerde de huidige eigenaar, hotelketen Regent, Esplanade volledig. In de ruim tweehonderd kamers en suites is de stijl van het interbellum intact gebleven.

Een obstakel zijn de onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie. Die hadden in maart moeten beginnen, maar strandden (vooralsnog) op Kroatië's gebrekkige medewerking aan het Joegoslavië Tribunaal. Dat vraagt al geruime tijd om de uitlevering van generaal Ante Gotovina.

Esplanade claimt klaar te zijn voor toetreding tot de EU. Op papier dan, want het duurt nog wel even voor in het hotel het `seksueel instinct' weer zegeviert, aldus Rovisnjak. ,,De zakenlieden zijn terug, maar Esplanade is pas de oude als de gekken weer komen logeren.''

The Regent Esplanade Zagreb,

Mihanoviceva 1, Zagreb;

tel: +385-1-4566666;

kamers vanaf 200 euro per nacht.