Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Hylco Wijnants: Signeersessie afzeggen is geen aantasting van meningsvrijheid

,,Mijn denken houdt niet op als Geert Wilders het terrein betreedt. Ik maak mijn eigen afweging en laat me door niemand onder druk zetten'', zegt Hylco Wijnants tegen Elsbeth Etty.

U heeft als directeur van boekhandel Scheltema om veiligheidsredenen een bijeenkomt afgelast waar het bedreigde Kamerlid Geert Wilders zijn boek `Kies voor vrijheid' zou komen signeren. Is dat geen wijken voor terreur?

,,Nee, want er waren geen bedreigingen. We werden vorige week donderdag benaderd door iemand die zich de uitgever van Wilders noemde, maar anoniem wil blijven. Hij vroeg of Wilders zondag kon komen signeren. Aanvankelijk reageerde ik positief, maar zei er wel bij dat ik er even over wilde nadenken. Vervolgens heb ik overlegd met de politie en met onze eigen veiligheidsdienst. De politie zei dat we ons voor die zondag geen zorgen hoefden te maken, omdat Wilders goed bewaakt wordt. Het zou stijf staan van de beveiliging, compleet met een metaaldetector bij de deur. Maar niemand kon mij garanties geven voor de dagen daarna. Ik beslis voor de honderd mensen die hier werken. De hatemail komt bij de telefonistes en boekverkopers terecht. Ik wil niet mijn personeel blootstellen aan eventuele bedreigingen. Dus omdat de nasleep vervelend zou kunnen zijn, heb ik gezegd: dat risico neem ik niet voor een verkoopbevorderende activiteit als een signeersessie. Om die reden hebben we het afgeblazen.''

Dus niet een concrete bedreiging was aanleiding om Wilders te weigeren, maar eventuele repercussies. Zo raken we steeds verder van huis. Gaat u ook omstreden boeken uit de schappen verwijderen met het oog op mogelijke bedreigingen?

,,Natuurlijk niet. Ik geloof niet in de hellend-vlak-redenering. Je moet alle gevallen op hun merites beoordelen. Er zijn boekhandels die het boek van Wilders niet verkopen wegens de risico's die daaraan kleven. Dat vind ik kwalijk. Het verwijderen van boeken ligt voor mij veel principiëler dan een signeersessie.''

Maar uw argument, eventueel risico voor uw personeel, zou dan toch ook gelden?

,,Ja, maar dan raakt het aan een veel principiëler punt. Dan worden we gehinderd in onze functie van boekenaanbieder en dat zal ik nooit accepteren. Ik neem geen boeken uit de handel wegens bedreigingen. Daar hoef ik niet eens over na te denken. Een signeersessie afzeggen om veiligheidsredenen is misschien wijken voor terreur. Maar bij een signeersessie staat de vrijheid van meningsuiting niet op het spel.''

Mij lijkt het een gradueel verschil. Wat vond u ervan toen De Bijenkorf tijdens de Rushdie-affaire de boeken van Rushdie verwijderde?

,,Ik vond en vind dat je dat niet moet doen. Een boekhandel is een plek waar meningsvorming plaatsvindt. De veiligheid van onze medewerkers is voor mij een heel hoog goed, dat hoort ook bij mijn baan. Maar als je boeken uit het schap gaat halen, dan raak je aan de uitingsvrijheid en daarmee aan de motieven van mensen die hier werken. Iedereen werkt hier met een hart voor boeken.''

Als een auteur zich hier niet kan presenteren om zijn boek aan de man te brengen, is zijn uitingsvrijheid toch ook in het geding?

,,In mijn ogen niet. Als het nu was gegaan om een inhoudelijk debat met Wilders, dan had het voor mij anders gelegen. Hier ging het puur om de promotie van een boek. Dat vraagt om een andere afweging.''

Heeft u niet gewoon een hekel aan de opvattingen van Wilders en wilt u niet dat uw boekhandel met hem wordt geassocieerd?

,,In de discussies over het al dan niet door laten gaan van de signeersessie heb ik wel geluiden opgevangen: als je een statement wil maken over de vrijheid van meningsuiting, moeten we dat dan uitgerekend doen met een signeersessie van Geert Wilders? Je moet zoiets natuurlijk in de eerste plaats principieel bekijken, maar gevoelsmatig zeg ik dan toch: nee, liever niet met Wilders.''

Dus behalve een veiligheidsprobleem was er een politiek oordeel in het geding.

,,Ja natuurlijk, dat speelt een rol.''

Stel dat Rushdie in de tijd dat hij bedreigd werd in uw winkel had willen signeren, had u dat wel toegestaan?

,,Dat vind ik moeilijk. Ik denk van wel. Rushdie is toch van een ander kaliber dan Wilders. Mijn hart zou meer geneigd geweest zijn tot ja zeggen. Ik zou het wel aan het personeel hebben voorgelegd.''

En nu het `maar' om Wilders gaat, vindt u het sop de kool niet waard. U bent niet bereid uw personeel risico's te laten lopen voor zo iemand.

,,Daar komt het op neer. Je mag het misschien niet zeggen, maar het maakt wel verschil, hè, Rushdie of Geert Wilders. Die twee stel ik echt niet op één lijn. Voor een literator is de boekhandel hét platform, voor een politicus is dat in eerste instantie de Tweede Kamer.''

Wilders heeft donderdagavond wel mogen signeren bij boekhandel Paagman in Den Haag. Wilders vond dat getuigen van karakter. Voelt u zich aangesproken door het verwijt van karakterloosheid?

,,Nee. Op het moment dat iemand bedreigd wordt en je weigert voor hem in de bres te springen door nee te zeggen op een voorstel, barst er uiteraard kritiek los. Er is een enorme druk dat je niet moet bezwijken. Maar ik zeg: mijn denken houdt niet op als Geert Wilders het terrein betreedt. Ik maak mijn eigen afweging en laat me door niemand onder druk zetten.''

Aanvankelijk wilde u niet eens dat bekend werd dat de signeersessie bij Scheltema zou worden gehouden. Angsthazerij, toch?

,,Toen mij rechtstreeks gevraagd werd of het om onze winkel ging, heb ik direct gezegd: hier moeten we niet schimmig over doen.

,,Dit is blijkbaar een boeiend debat, dat we van nu af met open vizier voeren. Maar of we dat aan Wilders moeten ophangen? Kijk, als hij een boek had geschreven waarvan wij hier in de winkel allemaal zouden zeggen: het is hartstikke goed, dit moet gezegd worden, die opinie vinden wij van groot belang, dan hadden we vast en zeker minder aan die veiligheid gehecht dan nu het geval was. Dan hadden we ons afgevraagd: staan wij pal voor Wilders? Daar zagen we nu geen aanleiding toe.''

De uitgever van Wilders wil anoniem blijven. Het Boekblad heeft een enquête gehouden onder boekhandelaren met de vraag of ze het gevaarlijk vinden zijn boek te verkopen. 82 procent zei: nee, ik verkoop het; 11 procent antwoordde ja, maar ik verkoop het wel; en 7 procent liet weten: ja, ik verkoop het niet. Vindt u die uitslag verontrustend?''

,,Ja, dat 7 procent van de boekhandelaren het boekje van Wilders niet wil verkopen, dat is pas erg. Als je geen opinies beschikbaar wilt stellen uit angst, dan raak je aan het hart van het boekenvak. Ik zal het binnen de boekenbranche aan de orde stellen en er ook debatten over organiseren, om duidelijk te maken waar Scheltema in dezen staat.''

U verkoopt het boek van Wilders wel. Zijn er ook boeken die u om principiële redenen, bijvoorbeeld wegens racisme of homofobie, weigert te verkopen?''

,,De maatschappelijke druk om zulke boeken niet te verkopen neemt toe. Wij hebben dat gemerkt met het boek De weg van de moslim waarin onder meer staat dat homo's gestenigd mogen worden. Ik weet niet of je zo'n boek echt op voorraad moet nemen, maar als iemand erom vraagt leveren we het gewoon. Onlangs kreeg ik een brief van het openbaar ministerie waarin ik werd gewaarschuwd dat in het boek Gids voor Islamitische opvoeding passages staan die strafbaar zijn. Wij hebben één exemplaar van dat boek in huis, een niet afgehaalde bestelling. Vooralsnog blijf ik dat gewoon leveren als er naar gevraagd wordt. Er is nog nooit iemand door een boek gedood.''