Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Film

Groteske mimiek versmelt met filmbeeld

Simpelweg Kylián - Lightfoot León heet het NDT I programma dat donderdag in première ging, alsof het een solide danskeurmerk betreft. Dat is ook zo. Gezamenlijk staat dit choreografentrio, naast grootmeester Jirí Kylián het jongere Brits-Spaanse duo Paul Lightfoot en Sol León zeer regelmatig garant voor een avond vol intrigerende hedendaagse dans. Dans die de zintuigen op scherp zet en die zowel het gevoel als het verstand aanspreekt.

Silent Screen van Lightfoot León opent magnifiek met een podiumwijd filmbeeld – een opname van een strekdam in zee – waarin en silhouet opgenomen drie mensen. Wanneer het man/vrouw koppel (Jorge Nozal en Parvaneh Scharafali) zich van het doek losmaakt en op de voorgrond in duet een hechte verbintenis in beweging, gebaar en mimiek toont, lost op de achtergrond (op filmdoek) de overgebleven persoon (Stefan Zeromski) op in het niets. Hij verdwijnt langzaam in zee.

Dat openingsbeeld bevat alle ingrediënten die het gehele ballet boeiend maken. Behalve de ingenieuze versmelting van dans met filmtoneelbeeld is dat een mysterieuze sfeer die impliciet wordt opgeroepen. Een enkele keer gebeurt dat met een theatraal beeld – een vrouw loopt met een meterslange rouwsleep achter zich aan weg. Evenzeer dramatisch werken de gestes en groteske mimiek die aan de krachtige, scherp omlijnde bewegingen lading geven. Diepgang ontleent het ballet door verwijzingen naar grote levensthema's. Het opent met het mysterie van de dood en toont daarna het wel en wee uit het leven: met liefde, kind, minnaar en verbondenheid tot op het bot. Omdat het koppel hier zo centraal staat, leest Silent Screen onwillekeurig als een autobiografisch ballet van de twee makers. Waarbij het slot – met een versneld terugdraaien van de film – lijkt te duiden op een verzoening met het eigen handelen en met het soms wrede lot.

Functioneel maar overbekend is de muziek, delen van Philip Glass' Glassworks. Diens recente Why does someone have to die is weer wel geschikt. Dat het oog prioriteit krijgt boven het oor in dit programma blijkt eveneens uit Toss of a dice. Kylián vroeg een bevriend beeldhouwer – de Japanner Susumu Shingu met wie hij eerder aan diens beeldende project Windcaravan werkte – een kinetisch object te ontwerpen. Zodoende zweeft boven het podium een stalen gevaarte met vier messcherpe punten die bewegen als ledematen. Ze scharnieren uit gewrichten en veranderen continu van stand. Het object tuimelt ook nog eens door de ruimte, al dan niet het licht reflecterend.

De twaalf dansers bewegen even scherp en puntig en dat legt een mooie relatie tussen dans en beeld. Dirk Haubrichs geluidspartituur accentueert met kristalharde klanken de kille esthetiek in Toss of a dice. Een inhoudelijke laag krijgt het ballet door een in de compositie opgenomen gedicht, Mallarmé's Un coup de dés jamais – waaraan het ballet haar naam dankt. Deze filosofische tekst over dood en toeval in het bestaan werkt hier als klankpartituur, en daarmee als conceptuele trait-d'union tussen beeld, klank en dans.

Waar Paul Lightfoot en Sol León de dood met warmte omhelzen als een onvermijdelijke vriend, pareert Jirí Kylián in dit aan de onlangs overleden decorontwerper Walter Nobbe opgedragen ballet, het lot met een koele en afstandelijke blik. Dat levert een subliem programma op.

Nederlands Dans Theater I met `Kylián - Lightfoot León'. Choreografieën: Toss of a dice (Jirí Kylián). Silent Screen (Paul Lightfoot, Sol León). Gezien: 28/4. Lucent Danstheater. Den Haag. Aldaar 30/4, 13,14/5. Toernee t/m 28/5. Inl. 070-8800100.