Exorbitante toneelkostumering van Rien Bekkers

De schoenen zijn levensgevaarlijk met plateauzolen van vijftien centimeter eronder en nog hogere hakken. Actrice Petra Laseur vertolkte de rol van koningin Gertrude in Hamlet door Shakespeare, uitgevoerd door het Publiekstheater in 1986. Ze zwikte af en toe over de schuin oplopende speelvloer met treden en trappetjes. Dat was precies de bedoeling van kostuumontwerper Rien Bekkers (1950) die zich voor de schoenen en jurk van Gertrude liet inspireren door schilderijen van Elisabeth I, regerend vorstin in Shakespeares tijd.

Van Laseurs gezicht kan ik me niet veel meer herinneren, dat ging bijna schuil onder een rode pruik. Naast haar stond Hans Croiset als de boosaardige Claudius ook op wiebelende hoge hakken. Hamlet (Pierre Bokma) droeg een eenvoudige lange, zwarte jas, tijdloos. Het decor was verder kaal. De kostuums trokken alle aandacht. En de toeschouwers stelden zich de vraag of de spelers zich wel konden bewegen in deze koortsdroom van nadrukkelijk verschoten, zware stoffen, dofglanzend goudgalon, overrompelende kragen en cothurnen. Bekkers en regisseur Gerardjan Rijnders zetten hiermee een nieuwe toon in de enscenering van het klassieke wereldrepertoire. In een lege ruimte bewegen de personages zich alsof ze zijn gevangen in kostuums, historische kostuums met een merkwaardige draai eraan gegeven, zoals buitensporig uitvergrote details.

In het Rijksmuseum Twenthe is een weelderige tentoonstelling ingericht van vijftig theaterkostuums van Bekkers. De aangeklede poppen staan in een wijde kring opgesteld, geënsceneerd in roerloze pose. Nu, zonder de bewegende acteurs erin, krijgen de kostuums van Bekkers nog meer het karakter van monumentale sculpturen dan ze op de speelvloer al hadden. Bekkers ontwerpt geen kostuums die fijn zijn om te dragen. In diezelfde Hamlet torste Ophelia (Margo Dames) een loodzware, wijdvallende jurk waaronder ze bijna bezweek. Alsof niet Hamlet maar zij alle leed en tragiek met zich meesleepte. Bekkers, die eerst de Tekenakademie in Tilburg volgde en daarna Modevormgeving aan de Rietveldakademie studeerde, ontwerpt sinds 1976 kostuums voor uiteenlopende gezelschappen als het Ro Theater, De Nieuwe Komedie, Toneelgroep Amsterdam en Het Nationale Toneel. Ook kleedde hij voor de Nationale Reisopera La Traviata van Verdi aan en verbond hij zich aan Dansgroep Krisztina de Châtel, waarvoor hij Imperium (1990) voorzag van kostuums die niet eerder in de danswereld waren vertoond. Hij stak de mannen niet in strakke maillots en openstaande blouses maar in strakke, zeventiende-eeuwse tunieken met een wijduitstaande kanten kraag.

Bekkers heeft een ongebreidelde fantasie en materiaalkennis. Geen stofsoort, balein, vogelveer, pauwenoog of paarlemoeren knoop ontsnapt aan zijn aandacht. De details zijn altijd scherp gekozen dankzij Bekkers' historisch inzicht. Hij ontwerpt voornamelijk kostuums voor opera en theater uit het verleden, maar het oogt nooit quasi-historisch. De tekeningen, schetsen en foto's die de tentoonstelling verlevendigen bewijzen dat zowel schilderijen een bron van inspiratie zijn als bijvoorbeeld foto's van negerstammen met de beschilderde mannen en vrouwen.

In Verdi's Don Carlo (Nationale Reisopera, 1996) is een witte duif neergestreken op de hoofdtooi van Filippo. De tooi zelf is diepzwart, behangen met glitterstenen. Voor wie de voorstellingen of opera's gezien heeft, komen de beelden weer terug dank zij deze voorbeeldig vormgegeven expositie. Met Dark Lady (1999) van Rijnders, naar de sonnetten van Shakespeare, bereikte Bekkers een wonderbaarlijk hoogtepunt. Niet de spelers waren het belangrijkste, maar de exorbitante kostumering. Alleen al de Dark Lady zelf, vertolkt door verschillende actrices. Haar overdadige, bloedrode jurk met de hoog opgekamde pruik, extreem brede heupen en de opstaande kraag, kan in het Rijksmuseum Twenthe van dichtbij worden bekeken. Bij Bekkers zijn de toneelkostuums oppermachtig.

Tentoonstelling: Van Elektra tot Fidelio. De theaterkostuums van Rien Bekkers. Rijksmuseum Twenthe, Lasondersingel, Enschede. T/m 4/9. Geopend: di-zo: 11u-17u. Inl.: 053-4358675; www.rijksmuseum-twenthe.nl. Cat. Kostuum Rien Bekkers. Prijs €30,00