Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Eenmansoppositie, altijd lastig

In tien gemeenten heeft één partij de meerderheid in de gemeenteraad. Politiek zonder polderen, hoe gaat dat? Deel 1 van een serie: hoe het CDA Tubbergen in zijn greep houdt.

In een interview met de internetredactie van de CDA-afdeling in Tubbergen haalt burgemeester Mervyn Stegers (ook CDA) herinneringen op aan zijn vorige functie, wethouder in Den Helder. Daar, zegt hij, ,,was het altijd rennen en vliegen''. Mensen kwamen steeds te laat.

Maar vooral zijn hem de politieke verschillen bijgebleven. Tien fracties in de gemeenteraad, waarvan er vier deel uitmaakten van het college. Het gevolg: ,,Soms lagen fracties dwars. En je moest op je hoede zijn, want voordat je het wist werd je pootje gelicht.''

Nee, dan Tubbergen.

Het werk hier wordt ,,steeds leuker'', zegt Stegers, sinds 2000 burgemeester. De mensen in de kleine Overijsselse gemeente hebben geen haast, de natuur is mooi. En dwarsliggers in de gemeenteraad zijn er niet. ,,In Tubbergen is die onderlinge strijd tussen de partijen er niet of minder. Men gunt elkaar ook de successen.''

In een hoekje van Twente, tegen de Duitse grens aan, ligt de gemeente Tubbergen (ruim 20.000 inwoners). Een klein stadje met een historisch centrum, omringd door acht kerkdorpen. Bewoners van Tubbergen, hoor je voortdurend, herken je aan twee dingen: ze zijn gelovig en ze zijn gezagsgetrouw. De monumentale basiliek in het hart van het van oudsher rooms-katholieke Tubbergen zit elke zondag vol.

In deze gemeente heeft het CDA de sterkste machtsbasis van heel Nederland. Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen, op 6 maart 2002, kreeg de partij 70,7 procent van de stemmen.

Al jarenlang heeft het CDA de gemeenteraad van Tubbergen getalsmatig volledig in zijn greep. Vier jaar daarvoor behaalde de partij ook al ruim 68 procent. Nergens in Nederland wist een partij zo'n hoog percentage te behalen. Veertien van de negentien raadszetels behoren toe aan het CDA. Coalitiegenoot VVD/Gemeentebelangen heeft er vier. Oppositie is er ook: Jan Hümmels, fractievoorzitter van de PvdA.

Het is maandagavond. Tegenover de basiliek, in de kleine en benauwde raadszaal van het Gemeentehuis, is de maandelijkse gemeenteraadsvergadering bezig. Aan de ronde vergadertafel zitten ze: negentien raadsleden en leden van het college van burgemeester en wethouders. Burgemeester Stegers opent de avond met een gebed. ,,Heer, wij vragen U om Uw zegen en bijstand bij de volbrenging van onze werkzaamheden.''

Er staat vanavond een heikel thema op de agenda. Het college wil 75.000 euro bezuinigen op de bibliotheken in de gemeente. Veel kerkdorpen hebben hun eigen bibliotheek, en dat kost te veel geld. Het CDA is voor, zolang ieder dorp maar een kleine bibliotheek behoudt. Ook de PvdA vindt het prima. Dan neemt fractielid Jozephine Engels (VVD/Gemeentebelangen) het woord. De bezuiniging gaat haar niet ver genoeg, zegt zij. Er kan best een ton af. Zij stemt tegen. De raadsleden nemen de tegenstem voor kennisgeving aan. De bezuiniging gaat gewoon door, want het CDA is wél voor.

,,Dat gebeurt dus nooit, hè'', zegt raadslid Eric van der Aa na afloop aan de bar. Met drie wethouders zijn de meeste raadsleden naar het dichtbij gelegen café gelopen. De sfeer is uitgelaten. ,,Beslissingen nemen wij hier unaniem. Ik denk in wel 98 procent van de gevallen. Onze coalitiegenoot is vrijwel altijd loyaal.''

Unaniem? Maar er is toch oppositie, al is het maar één raadslid?

Jawel, zeggen de CDA'ers, maar in de praktijk stemt Jan Hümmels vrijwel altijd met het college mee. Dat komt omdat we hetzelfde belang hebben, zegt Van der Aa. ,,We willen allemaal het beste voor de burgers.'' Collega-raadslid Peter Kooiker, lachend: ,,Stel je voor dat de PvdA in Tubbergen zich alleen aan landelijke partijstandpunten zou houden. Dat kán gewoon niet.''

Het is waar, zegt Hümmels, een vriendelijk ogende man in pak. ,,Het is lastig oppositie voeren in je eentje.'' De ,,constructieve benadering'', noemt hij zijn neiging de coalitie te volgen. ,,Leden zeggen wel eens: gooi de beuk er in. Maar ik sta maar alleen, dus met steeds maar minderheidsstandpunten te hebben, bereik je niet veel. Je kunt hooguit in commissievergaderingen invloed uitoefenen.''

De aanhang van het CDA zit vooral in de acht kerkdorpen buiten Tubbergen. Hechte boerendorpen, gesloten gemeenschappen. Ieder dorp mocht een kandidaat voor een verkiesbare plaats leveren, wat stemmen op die partij weer aantrekkelijker maakt. Zo behoudt het CDA de enorme machtsbasis.

CDA-wethouder P. van der Vinne: ,,We zitten diep in de samenleving geworteld.'' Die verankering blijkt ook uit een overzicht van de nevenfuncties van de CDA-raadsleden: twee bestuursleden van de lokale afdeling van landbouworganisatie GLTO, de voorzitter van de historische kring in het dorp Vasse, de voorzitter van de optochtcommissie van de carnavalsvereniging in het dorp Albergen.

Deze groep voert, zeggen de leden zelf, in de praktijk vooral een behoudend beleid. Tijdens de bibliotheekdiscussie in de raad, zegt PvdA'er Hümmels, was dat CDA-gezicht weer zichtbaar. ,,Ze zijn tevreden als ieder dorp alle voorzieningen behoudt, zoals winkels en sportvelden.'' Dat, zegt Hümmels, is wel zo ongeveer waar het CDA voor staat. Een CDA'er is blij als alles zo'n beetje bij het oude blijft.

Denk alleen niet, zeggen de CDA-raadsleden in het café, dat er geen politieke discussie in Tubbergen is. Die is er wel alleen dan intern, in de CDA-fractie. Raadslid Kooiker: ,,Dáár gaat het er soms stevig aan toe.''

Zo stevig zelfs, dat er in januari bijna een groepje CDA'ers tegen een plan van het college wilde stemmen. Iedereen begint er nog over. Een ogenschijnlijk kleine kwestie werd een principezaak. De fractie van VVD/Gemeentebelangen wilde regelen dat boeren in enkele beschermde dorpen coniferen en andere sierplanten mogen kweken. Het CDA was eigenlijk tegen, want lange rijen met sierplanten bederven het uitzicht.

Dat schoot een klein groepje CDA'ers, onder wie vice-fractievoorzitter Kooiker, in het verkeerde keelgat. Want een verbod op het kweken van planten en bomen schaadt de economische belangen van de boeren. Tijdens de raadsvergadering nam Kooiker een minderheidsstandpunt in. Totdat de vergadering aan het einde een half uurtje geschorst werd. Na de schorsing waren de rijen weer gesloten: het CDA stemde unaniem tegen. Kooiker haalt het voorval op aan de bar. Zie je wel, zegt hij, debat is er volop in Tubbergen.

Maar een fractievergadering is niet openbaar. En tijdens de raadsvergaderingen zijn de rijen gesloten. Het zou daarom ,,gezond'' zijn als de verhoudingen in de raad volgend jaar, bij de nieuwe raadsverkiezingen, grondig zouden veranderen, zegt PvdA'er Hümmels. ,,Er zou wat discussie komen, en dat zou de ambtenaren meer stimuleren. Er gebeurt hier nu zo weinig.''