Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

De grondwet, de stemming en de euro

De euro is er voor altijd, toch? Dat er geen draaiboek is om ook uit de Europese munt te kunnen stappen betekent niet dat het niet kan. Voor het lidmaatschap van de Europese Unie is ook nooit een beëindiging voorzien. In de nieuwe Grondwet, waarover Fransen en Nederlanders zich over een maand moeten uitspreken is pas iets geregeld.

Maar is het opbreken van de eurozone ook geloofwaardig? Joachim Fels, de Europa-econoom van zakenbank Morgan Stanley, ziet steeds meer tekenen van fragmentatie. Het afwijzen door de EU-regeringsleiders van de dienstenrichtlijn vorige maand, bijvoorbeeld. Maar ook de groeiende kans dat de grondwet wordt afgewezen.

Het idee bij de burger dat globalisering te ver is gegaan en een hang naar protectionisme komen daar bovenop. Het Europese ideaal staat laag op de prioriteitenladder van de burger, en het is wachten op een politieke stroming die daar in de verschillende lidstaten munt uit slaat.

Het is vooral de recente afzwakking van het stabiliteitspact die Fels zorgen baart. Weinig staat afzonderlijke euro-landen nog in de weg het begrotingstekort hoger op te laten lopen. En het is de vraag hoe de bewaker van de prijsstabiliteit, de Europese Centrale Bank, straks om moet gaan met een eurozone waarin twee kampen ontstaan: één dat hogere tekorten, een wat hogere inflatie en een zwakke euro als consequentie voor lief neemt. En één kamp dat juist hecht aan de `stabiliteitscultuur' van lage tekorten, een lage inflatie en een sterke munt.

Als de spanning maar hoog genoeg oploopt zou, zo denkt Fels, in Duitsland een dominante stroming kunnen ontstaan die invoering van een `nieuwe D-mark' propageert. Voor kleine landen als Nederland is zo'n alleingang - onlangs nog gesuggereerd door Geert Wilders - desastreus, maar een grootmacht met de stabiele reputatie van Duitsland kan dat wel aan. Fels denkt dat de technische en juridische horden kleiner zijn dan gedacht.

Dat het ooit zo ver komt is niet erg waarschijnlijk. Maar het is inderdaad verbazingwekkend dat de financiële markten daar helemaal geen rekening meehouden. De renteverschillen, en dus de gepercipieerde risicoverschillen, tussen obligaties van `zwakke' landen als Griekenland of Italië en `sterke' landen als Duitsland zijn nog steeds minimaal. En de euro heet hét alternatief als wereldmunt te zijn, wanneer de dollar struikelt.

Maar als de grondwet echt wordt verworpen in Frankrijk, en Nederland? Misschien houden de financiële markten inderdaad te weinig rekening met de risico's voor de euro op langere termijn.