Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Duurzaamheid

Broeikaseffect brengt aardatmosfeer steeds verder uit balans

De temperatuur van de aarde heeft nog lang niet de waarde bereikt die overeenstemt met de huidige hoge concentratie van broeikasgassen. Dat kan nog decennia duren. Berekeningen en metingen tonen aan dat de aarde op dit moment (in 2003) 0,85 watt/m2 meer energie van de zon opneemt dan zij naar de ruimte wegstraalt. Een `onbalans' van dergelijke grootte heeft zich misschien wel nooit eerder voorgedaan.

Tot deze conclusie komen Amerikaanse klimaat-onderzoekers, aangevoerd door klimaat-goeroe James Hansen, verbonden aan Nasa's Goddard Institute for Space Studies (Science-online, 28 april). De groep ziet er het bewijs in dat de aarde met enorme vertraging op atmosferische veranderingen reageert. Daarin schuilt het grote gevaar dat men die veranderingen onderschat. Maar het voordeel dat er, als de tekenen worden herkend, nog tijdig maatregelen kunnen worden genomen.

Hansen c.s. gebruiken het al wat oudere, ruwe klimaatmodel van hun instituut (het GISS-model) om te berekenen wat aan de rand van de atmosfeer de netto balans is tussen de warmte die de aarde aan de ruimte verliest en de energie die van de zon binnenkomt. Als op een planeet de concentratie broeikasgassen stijgt en dan weer constant blijft zal zo'n planeet uiteindelijk zozeer opwarmen dat er uiteindelijk weer volledig evenwicht is tussen aanvoer en afvoer van energie. Alleen in de aanpassingsperiode is er onbalans.

De grote lijn is dat de onbalans van de aarde sinds 1960 snel in grootte toeneemt en in 2003 al ongeveer 0,85 watt/m2 was. (Bij grote vulkaanuitbarstingen, zoals die van de Pinatubo en Krakatau die veel stof in de stratosfeer bliezen, slaat de balans even helemaal om.) Deze onbalans is in feite de motor achter de huidige klimaatverandering. Hansen c.s. beseften dat dit energieverschil uiteindelijk vooral moest zijn terug te vinden in de opwarming van oceanen. Ook hun modelberekeningen suggereerden dat. Het geluk was dat er de laatste tien jaar geen grote vulkaanuitbarstingen zijn geweest en dat in dezelfde periode zeer omvangrijke metingen aan oceaantemperaturen zijn verricht. Daardoor is een redelijke schatting mogelijk van de extra warmte die is opgeslagen. Gemiddeld over het gehele aardoppervlak (inclusief de landmassa's) komt het neer op zo'n 0,6 watt/m2. Daarmee achten de onderzoekers het bestaan van de zware onbalans bevestigd.

Aannemende dat de – steeds snellere – stijging van de zeespiegel voor de helft wordt veroorzaakt door het smelten van landijs valt te berekenen dat dit landijs maar een fractie van de energie gebruikt die de onbalans ter beschikking stelt. Met andere woorden: dat smelten zou binnenkort snel kunnen toenemen. Hansen herhaalt zijn stelling van 2000 dat het op dit moment verstandig is om de uitstoot van broeikasstoffen als methaan, lachgas en roet aan te pakken. Met CO2 (kooldioxide) lukt dat toch niet, gezien de enorme behoefte aan fossiele brandstof.