Ramen Mulders tekenen onze tijd

Vanavond onthult Koningin Beatrix een herdenkingsraam van kunstenaar Marc Mulders. De veertig glas-in-lood-panelen stellen een beschermde, utopische tuin voor.

,,Zie je dat kleine duiveltje? Daar boven die visjes en die paradijsvogel? Dat duiveltje heb ik geschilderd op de dag dat Theo van Gogh werd vermoord.'' Aan het woord is de Tilburgse kunstenaar Marc Mulders (1958) die in opdracht van Nationaal Comité Zilveren regeringsjubileum Koningin Beatrix een herdenkingsraam maakte voor de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Vanavond om iets na acht uur wordt het gebrandschilderde raam door Koningin Beatrix onthuld.

,,Wij kwamen al gauw op het idee van een herdenkingsraam'', vertelt Pauline Kruseman, een van de 21 leden van het Comité en in het dagelijks leven directeur van het Amsterdams Historisch Museum. ,,Het is typisch Nederlands om bij bijzondere gelegenheden zo'n raam te maken.'' De Nieuwe Kerk als locatie lag ook voor de hand omdat daar alle koningen en koninginnen zijn ingehuldigd. Kruseman: ,,In de Nieuwe Kerk zijn bovendien al herdenkingsramen aangebracht ter gelegenheid van de inhuldiging van Koningin Wilhelmina en voor haar veertigjarig ambtsjubileum.''

Nadat de Nieuwe Kerk toestemming had gegeven, was de keuze voor Marc Mulders snel gemaakt. In 2000 maakte hij zijn eerste raam voor een kerk in Rhoon, het herdenkingsraam in de Nieuwe Kerk is zijn vijfde. Mulders kreeg de opdracht in de zomer van 2004. Ter voorbereiding las hij alle kersttoespraken van de koningin. ,,Ik werd getroffen door de manier waarop ze in haar slotzinnen steeds over het kerstlicht sprak. Die bevlogen, optimistische woorden wilde ik in ornamentiek en schoonheid omzetten.''

In de veertig panelen van het raam zijn ijsbloemglas en regendrupglas verwerkt, en vooral antiek mondgeblazen glas uit voormalig Oos-Duitsland. Het tafereel stelt een ,,glazen tuin van licht'' voor, aldus Mulders. ,,De tuin is een oord van harmonieus samenzijn, denk aan de paradijstuin. Het is het utopische model voor zowel de christelijke als de islamitische cultuur.'' De Koningin zelf is niet afgebeeld. ,,Ik werk meer met symbolisch geladen dieren als de pauw, die staat voor de wederopstanding, de paradijsvogel voor de onbezwaardheid en de vis, de ichtus.''

Twee banen met paddestoelen, bloemvormen en vlinders aan de zijkanten van het raam vormen een beschuttende omheining ,,die de tragiek, de pest en ander onheil buiten moet houden'', vertelt Mulders. Binnenin heerst orde, zodat er ruimte is om ,,via contemplatie tot spiritualiteit'' te komen. De kunstenaar vond het van belang dat het raam niet ,,brutaal'' zou overkomen, zoals bijvoorbeeld de blauwe ramen in de kathedraal van Reims van Marc Chagall. Mulders: ,,Het raam moest goed passen bij de blanke ramen ernaast.''

Hij koos voor een raam aan de noordzijde van de kerk, omdat het licht daar gelijkmatig binnenvalt en omdat het nu tegenover het herdenkingsraam uit 1995 ligt, dat Toon Verhoef maakte ter gelegenheid van 50 jaar bevrijding. Mulders: ,,Zo brengen de twee moderne ramen in de kerk elkaar in evenwicht.'' Voor Mulders was deze opdracht een kans om een ,,merkteken van deze tijd'' te maken. ,,Het grootste compliment zou zijn als jongere kunstenaars hierdoor zien hoe vrij je kunt schilderen op glas, zelfs in een kerk.''

NRC-redacteur Lien Heyting schreef het boekje `Een tuin van glas' bij het herdenkingsraam van Mulders. Dinsdag verschijnt bij NAi Uitgevers een monografie van Marc Mulders, Dauw, €28,50.

    • Ward Wijndelts