Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

Niemand ziet het

In de `artistieke' film mogen veel vragen open blijven, in tegenstelling tot de film voor een zo breed mogelijk publiek, waarin op elke vraag een keurig antwoord volgt. Een cynicus zou zeggen dat het thema van de man die zijn gezin vermoordt bij uitstek geschikt is voor een regisseur met artistieke ambities. Na elk `familiedrama' keert de verbijstering terug van mensen in de omgeving van het getroffen gezin. Niemand ziet het aankomen.

In Frankrijk zorgde de zaak van Jean-Claude Romand in 1993 voor veel opschudding. Achttien jaar lang leidde Romand een dubbelleven door zich voor te doen als cardioloog in dienst van de Wereldgezondheidsorganisatie, terwijl hij in werkelijkheid nooit was afgestudeerd en zijn dagen voornamelijk doorbracht in zijn auto. Om aan geld te komen lichtte hij familieleden en vrienden op. Toen de leugens uit dreigden te komen, vermoordde hij eerst zijn vrouw en kinderen, daarna zijn ouders en vervolgens op een haar na zijn maîtresse. Op basis van dit gegeven zijn in Frankrijk twee films gemaakt: L'emploi du temps (2001), waarin Romands bedrog vooral in verband wordt gebracht met de onwerkelijkheid en leugens van het moderne kapitalisme – de film staat bol van afstotelijk managementjargon – en L'adversaire, dat het meer over een existentialistische boeg gooit. Beide films maken het niet-weten tot onderwerp.

L'adversaire, gebaseerd op het boek dat de journalist Emmanuel Carrère over de zaak schreef, heeft als motto een uitspraak van Romand: ,,Ontmaskerd worden is niet het ergste. Veel erger is het niet ontmaskerd te worden.'' Daar gaat de film inderdaad over: langs elkaar heen leven, wegkijken, een vraag stellen zonder antwoord af te wachten, isolement. Jean-Marc (zo heet hij in de film; een grootse prestatie van acteur Daniel Auteuil) kan alleen met zijn leugens wegkomen dankzij de onoverbrugbare afstand, die hij zijn naasten oplegt, maar waar hij ook enorm onder lijdt. Langzaam (,,Alles gaat traag als je alleen bent'') nadert de film de heftige ontknoping. De afstand blijft gehandhaafd tot en met zijn vreselijke daden, waarbij hij vermijdt de slachtoffers in de ogen te zien. Na L'adversaire blijf je onthutst, verward en somber achter – zoals het ook moet zijn.

L'adversaire (Nicole Garcia, Fr/Zwit/Sp, 2002), Ned.3, 23.50-1.00u.