Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Het beeld

Het valt niet mee een pregnant beeld te kiezen uit 25 kroonjaren: koningin Beatrix 1980-2005, de tweeënhalf uur durende jubileumuitzending van NOS Actueel. Het Vermeer-shot van de vorstin met brede revers voor een raam in paleis Noordeinde? De ontvangst van minister-president Balkenende op Huis ten Bosch voor het maandagochtendoverleg? De weidse armgebaren van ex-premier Van Agt, als hij de majesteit vergelijkt met ,,een buizerd in het zwerk van het staatsbestel''? Veel keuze is er niet, want het programma is nogal verbaal van karakter, en zou voor een groot deel zo door de radio kunnen worden overgenomen. Alleen al om die reden is het niet terecht dat de NOS het consequent `een documentaire' noemt.

De keuze valt op de ondertekening van wetten door de koningin, onder het toeziend oog van de op een na grootste Nederlander. Wie dat wil kan fantaseren hoe Beatrix daar de amnestie aan 26.000 uitgeprocedeerde asielzoekers signeert. Het is ook een representatief beeld voor een programma waarin het woord `ambt' het vaakst voorkomt. In veel reacties in de later op de avond uitgezonden edities van Nova (NPS/VARA) en Rondom tien (NCRV) werd de uitzending langdradig, saai en zwaar genoemd. Het is het beste bewijs voor Beatrix' gelijk, wanneer ze stelt dat alles sneller, oppervlakkiger en materialistischer wordt, als gevolg van de doorgeschoten individualisering. Dit is niet de plaats om uitgebreid te citeren uit vijf dichtbeschreven velletjes met aantekeningen. In grote lijnen is mijn respect voor de koningin door haar gesprekken met rechtsfilosofe Dorien Pessers toegenomen, omdat beiden zakelijk en betrokken, en relatief direct, de problemen van deze tijd en de afgelopen kwart eeuw bij de naam noemden. Voor de goede verstaander is duidelijk wat Beatrix bedoelt, wanneer ze stelt dat tolerantie weliswaar een traditie is in ons land, maar dat die deugd door elke generatie opnieuw bevochten moet worden. Ook haar weerzin tegen nationalisme en haar oproep andere dan christelijke godsdiensten in de tolerantie te betrekken, lijken een stellingname tegen moslimhaat.

De vier premiers uit haar regeringsperiode onthulden enkele publieke geheimen. Dat de vorstin `niet gemotiveerd was toe te geven aan een zekere gemakkelijkheid' inzake abortus en euthanasie (Lubbers). Dat Beatrix ten aanzien van de aanwezigheid van Jorge Zorreguieta bij de bruiloft van zijn dochter `haar positie als staatshoofd heeft laten prevaleren boven de liefde voor haar zoon' (Kok). Over `enige zachte sturing bij voorkeuren voor een premier en een minister van Buitenlandse Zaken' (Lubbers).

Door de concentratie op het ambt ontstond een doorwrocht portret van een wijze monarch, inderdaad een symbool van eenheid. Meer tot de persoonlijke sfeer behorende controversen over grote en kleine leugens van haar vader en een andere schoondochter konden zo omzeild worden. Het was geen documentaire, en ook nauwelijks een journalistiek product, maar een intelligent zelfportret, te subtiel voor menige oranjeklant.

De eerstvolgende aflevering van Het Beeld verschijnt op 9 mei.