`Nee verzwakt positie Nederland'

Premier Balkenende begint het offensief voor de Europese Grondwet. ,,De tegenstanders zijn negatief en naïef.''

Voor premier Balkenende is het zonneklaar waarom Nederlanders straks op 1 juni voor de Europese Grondwet moeten stemmen. Omdat terrorismebestrijding, milieuvervuiling en asielbeleid met de Grondwet effectiever kunnen worden aangepakt. Omdat handelsland Nederland als geen ander belang heeft bij een open Europese economie. Omdat burgers die de Brusselse bemoeienis willen terugdringen daarvoor in de Grondwet ruime mogelijkheden krijgen. Én omdat het grote goed van zestig jaar vrede verankerd moet worden.

In een gesprek met deze krant over het referendum toont de premier zich strijdlustig. Tijdens een autorit van Den Haag naar de Hoge Veluwe gaat hij uitvoerig in op de grote voordelen van de Europese integratie en het Grondwettelijk Verdrag. Hij schrikt er niet voor terug het debat over de Europese Constitutie ,,op scherp te zetten''. ,,We kregen tot nog toe het verwijt dat het debat niet van de grond kwam. Nu dan. Ik wil dat de mensen goed doordrongen raken van waar het hier om gaat'', zegt Balkenende. Hij noemt de critici van de Grondwet ,,negatief'', en ook nog eens ,,rijkelijk naïef''.

Vijf weken voordat het referendum plaatsvindt kiest de premier voor het offensief. De groeiende groep nee-stemmers waarop de ene na de andere opiniepeiling wijst, zit het ja-kamp hoog. Balkenende roept vandaag in De Telegraaf per open brief de voorstanders van de Grondwet, binnen en buiten de politiek, op ,,kleur te bekennen en de trom te roeren''. Het kabinet, dat uit volle overtuiging voor de Grondwet is, staat daarin niet alleen, aldus Balkenende in de brief. ,,Vakbondsleiders zijn voor. De werkgevers zijn voor. Het CDA, de PvdA, de VVD, Groenlinks en D66 zijn voor. De belangenorganisaties van gemeenten en provincies. Het Europees Parlement is voor. Ik roep alle voorstanders op duidelijk aan hun achterban uit te leggen waarom deze Grondwet een goede grondwet is'', aldus de premier in de brief.

In de auto legt Balkenende graag uit waarom hij de tegenstanders van repliek dient. ,,De critici moeten niet denken dat Nederland sterk staat in Europa als er bij het referendum een nee uitrolt. Je kunt dan toch opnieuw onderhandelen over het verdrag, hoor ik de tegenstanders zeggen. Maar dan is het zeer de vraag of er voor Nederland een beter resultaat uit rolt. Want dan gaan alle anderen in Europa ook weer hun eisen op tafel leggen.''

[Vervolg BALKENENDE: pagina 7]

BALKENENDE

'Superstaat Brussel? Dat vind ik van de gekke'

[vervolg van pagina 1]

Balkenende: ,,Nederland heeft juist goed onderhandeld, zei iedereen na de totstandkoming van het verdrag, ook in de Tweede Kamer. Ik geloof er niks van dat je bij nieuwe onderhandelingen meer bereikt. Dan verliezen we alleen maar tijd.''

Toch zit de vrees voor een Brusselse `superstaat' bij velen diep, getuige de opiniepeilingen.

,,Hoe langer ik over dat superstaat-argument nadenk, hoe gekker ik het vind. Dit verdrag is het eerste Europese verdrag dat juist de mogelijkheid biedt om de bemoeienis van Brussel te verminderen. Nationale parlementen kunnen bezwaar maken als ze vinden, dat de Europese Commissie zich teveel met de nationale lidstaten wil bemoeien. Burgers kunnen als ze één miljoen handtekeningen ophalen eigen agendapunten bij de Commissie op tafel leggen. Dat kan nu allemaal niet. Maar wel als de Europese Grondwet wordt aangenomen.

,,Verder worden de vergaderingen van de Europese Raad van Ministers waar het om wetgevingsvoorstellen gaat, openbaar. Zo kan iedereen zien wat er in dit opzicht in Brussel gebeurt. We vinden het niet gek dat we van onze economische groei en werkgelegenheid voor een belangrijk deel afhankelijk zijn van het buitenland. Liefst tachtig procent van onze export gaat naar de andere landen van de Europese Unie. We vinden het ook niet gek dat onze inlichtingendiensten in Europa samenwerken met buitenlandse inlichtingen om samen te strijden tegen internationaal terrorisme. En als je dan zegt: laten we dat alles nu eens goed en ordentelijk regelen in een nieuw Grondwettelijk Verdrag, dan reageert iedereen ineens: dat is `superstaat' Brussel. Dat vind ik nou van de gekke.''

U zegt dat de tegenstanders geen alternatief bieden? Maar velen willen gewoon dat Europa minder regelt: wel een Europa met een economische vrije markt, maar zonder het zware politiek-bestuurlijke bouwwerk met een Grondwet, meer Brusselse regels en straks een Europese `president'.

,,Laten we eerst eens kijken waar wèl overeenstemming over bestaat. We weten allemaal dat terrorisme een internationaal fenomeen is. We realiseren ons ook dat we in Europa vaak last hebben gehad van de effecten van elkaars uiteenlopende asielwetgeving, die we dus meer op elkaar willen afstemmen. We vinden ook allemaal dat Europa een militaire rol zou moeten spelen in de Balkan, wat de EU nu al doet. Als we dat allemaal vinden en willen, dan moet je wel een bestuurlijk apparaat hebben dat daarop is toegesneden. Het Grondwettelijk Verdrag biedt dat apparaat.

,,Het is merkwaardig dat sommigen dan terug willen naar het Europa van de jaren vijftig. Als je nagaat wat Europa sindsdien heeft betekend voor bijvoorbeeld het tegengaan van de discriminatie van vrouwen. Als je je realiseert wat er allemaal is gebeurd met het schoner maken van rivieren, en andere succesvolle milieumaatregelen. Dat ga je toch niet allemaal terugdraaien zoals de tegenstanders willen? Dan draai je het rad van de geschiedenis terug. Dan ga ik liever vooruit en kies voor vrede, voorspoed en veiligheid.''

Misschien komen de bestuurlijke verbeteringen die u ziet in het Verdrag, niet over bij de burger omdat ze te abstract zijn.

,,Ik begrijp best dat voor sommigen Europa te abstract is, en dat het gevoel ontstaat dat we er steeds minder greep op hebben. Maar is het terecht om dan maar negatief tegenover Europa te staan? Europa is toch ook van ons? We kiezen mensen in het Europarlement, iedereen kan de regering altijd bevragen over haar standpunt in de Europese raad van ministers.

,,Juist Nederland heeft altijd een open houding gehad tegenover Europa. Wij zijn verweven met de Europese economie, we verdienen gigantisch aan internationale contacten. Toen ik vorig jaar als voorzitter van de EU door Oost-Europa reisde hoorde ik overal dat Nederland tweede of derde investeerder is. Ik vind het ook fantastisch hoe jongeren tegenwoordig naar het buitenland gaan voor studies, stages, noem maar op. Dan gaan we toch niet wegkruipen door nee te zeggen?''

Heeft het kabinet zelf niet bijgedragen aan het negativisme over Europa? Minister Zalm heeft regelmatig gezegd dat hij Europa te duur vindt. Staatssecretaris Van Geel (Milieu) kreunt onder de Luchtkwaliteitsrichtlijn.

,,Oh, over bepaalde dingen van Europa zoals de uitgaven mag je natuurlijk best kritisch zijn. En bij die Luchtwaliteit moeten we echt voorkomen dat Nederland qua wegverbredingen en bestemmingsplannen op slot gaat. Maar naast die kritiek investeren we duidelijk in Europa, en met succes. Nederland speelt mee, kijk maar naar het verloop van het voorzitterschap van de EU, vorig jaar. Moeilijke beslissingen zoals over Turkije hebben we tot een goed einde gebracht.

,,Bij de laatste slag om de portefeuilles in de Europese Commissie hebben we ongeveer de zwaarste portefeuille voor Neelie Kroes binnengehaald. We hebben Gijs de Vries als terrorisme-bestrijder. Zelf heb ik het initiatief genomen tot een serie conferenties met vooraanstaande politici en wetenschappers, over de vraag wat bindt ons in Europa.

,,En bij de onderhandelingen over het Verdrag zelf heeft Nederland aandacht gevraagd voor enkele financiële punten, die ons na aan het hart lagen. En die hebben we binnengehaald. Dan ga je toch niet nee stemmen?''

De argwaan jegens Europa is ook versterkt door de aanpassingen van het Stabiliteitspact. Nederland had zwaar ingezet op de 3 procentsnorm, waarvan nu toch, zij het onder voorwaarden, mag worden afgeweken.

,,Maar mede door de inspanningen van Nederland is er in het nieuwe Stabiliteitspact veel meer aandacht gekomen voor solide financiën in goede tijden. Hetzelfde geldt voor de structurele aandacht voor de staatsschuld in relatie tot de betaalbaarheid van de pensioenen.''

Vice-president Tjeenk Willink van de Raad van State zei vorige week ook al dat het kabinet zelf heeft bijgedragen aan de scepsis. Het zou alerter moeten zijn bij het verdedigen van de Nederlandse belangen in Brussel en ook in Den Haag vroeger moeten aangeven wat er uit Brussel aankomt. Trekt u zich dat aan?

,,Nee, zelf niet zo. Ik heb in een vroeg stadium eindeloos veel debatten gevoerd met de Tweede Kamer over de komst van het Grondwettelijk Verdrag, over de uitbreiding met tien nieuwe lidstaten, en ga zo maar door. Bovendien hebben we de laatste jaren flink geïnvesteerd in de informatievoorziening aan de Tweede Kamer over wat er allemaal in Brussel speelt. Natuurlijk kan het altijd beter, zeker waar het gaat om de specialistische vakdossiers.''

Hoe verklaart u dat de stemming in het land sceptischer is over de Grondwet dan die in de Tweede Kamer?

,,Natuurlijk vraag ik mezelf ook wel eens af: hoe kan het dat we met die eurosceptische houding zitten? Ik merk dan dat er gewoon krachten zijn, die het debat op het verkeerde been zetten, zoals partijen die zeggen: als je tegen Turkije bent, moet je op 1 juni maar nee stemmen....

....Tot nu toe valt dat toch reuze mee?

,,...Ik mag hopen dat dat zo blijft. Er zijn ook stromingen die zeggen: laten we eens iets zeggen over het huidig kabinet. Daar moet je niet aan beginnen. Dit referendum gaat niet over nationaal regeringsbeleid, maar over de Europese Grondwet. Verder merk ik dat 'nee-zeggen' mediatechnisch gezien interessanter is dan ja-zeggen, want dat is een ander geluid. Dat wordt dus sneller opgepikt. Wanneer wij als kabinet een aardige actie hebben, zoals vorige week, om de samenvatting van de Grondwet uit te reiken op Haagse terrassen, dan zie ik daar om acht uur 's avonds in het Journaal geen beelden van; hooguit pas om tien uur. Maar de volgende dag zie ik wel Maurice de Hond overal terugkeren in de media met zijn sombere voorspellingen. De vraag aan tegenstanders, wat is eigenlijk jullie alternatief, krijgt minder aandacht dan: Wat gebeurt er als er op 1 juni nee wordt gezegd?

,,Daar komt nog een andere dimensie bij. Ik was vorig jaar in Normandië bij de herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog. Als je daar bent, dan besef je pas welk groot goed het is dat Europa zo lang zonder oorlog heeft gezeten, en dat politieke leiders en bewegingen in verschillende landen zo lang hebben willen samenwerken.

,,Ik ben in Auschwitz en Yad Vashem geweest; die beelden raken mij nog elke dag. Je hebt elkaar in Europa echt nodig om zulke dingen te voorkomen. Daar mag best meer aandacht voor zijn.''

www.nrc.nl: dossier Europese Grondwet

    • Kees Versteegh