Briljant spel in `Virginia Woolf'

Wie is er bang voor Virginia Woolf?, de moderne klassieker van Edward Albee die nu wordt opgevoerd door het Onafhankelijk Toneel, is op het eerste gezicht vooral het bijna ondraaglijk intense verslag van een slopende ruzienacht waarin een man en een vrouw elkaar met vernederingen en machtspelletjes tot de bodem toe afbreken.

Het lijkt vooral te gaan over de woestijn die het huwelijk kan worden als alle grote teleurstellingen achter de rug zijn. Martha ziet haar George als een loser, mislukt als academicus, mislukt als schrijver, mislukt als man. George ziet Martha als een hysterische, manzieke, zuipende kwelgeest. Hun lege leven samen vullen ze door elkaar doorlopend op mentale stevigheid te testen, uit te dagen tot verbale hoogstandjes.

Regisseur Mirjam Koen laat haar twee briljante spelers, Bert Luppes en Ria Eimers, aantreden in een rustig, ruim decor van Gerrit Timmers. In een door blauw doek omringde ruimte staat een modernistisch strandhuisje op palen, van staal en grijsgeverfd hout. Voor staat een flinke zithoek van ongeverfd geperst hout. Deze is na de pauze gevuld met honderden lege flessen.

Eimers begint energiek, lichtvoetig, swingend met haar volslanke lijf. Luppes begint juist krom en stijf, bokkig zwijgend. Gedurende de nacht draaien de rollen om. Luppes krijgt er steeds meer zin in. Zijn verkreukelde gezicht met de ingevallen mond tonen vele geestelijke kwetsuren, maar zijn ogen blijven vervaarlijk twinkelen. Eimers, even hard en gemeen als geestig, verliest gaandeweg juist haar belangstelling in het gevecht. Ze vindt het ,,niet leuk meer'' en wordt steeds stiller en droeviger. Hun voorgeschreven schreeuwen wordt hier vooral gesuggereerd. (Officieel doet er nog een echtpaar mee, de pasgetrouwde Honey en Nick, maar Koen laat deze rollen zo anoniem, karikaturaal en ondermaats invullen, dat zij ze beter helemaal had kunnen weglaten.)

Ruzie en huwelijkshaat, jazeker. Maar eigenlijk gaat dit toneelstuk ergens anders om. Eigenlijk is deze uren durende bokswedstrijd voor zwaargewichten slechts een opmaat naar de laatste scène van het laatste bedrijf. George heeft tegen Martha gezegd dat hun imaginaire zoon, een gedeelde fantasie die hun kinderloze huwelijk kleur moest geven, overleden is. Hij bedoelt het doodsbericht aanvankelijk als briljante knock-out, nadat hij alle andere rondes op punten verloren heeft. Maar het overlijdensbericht verandert ter plekke in een hartverscheurende wanhoopsdaad, om de impasse van te doorbreken. Om de laatste illusie waarin de twee elkaar gegijzeld hielden, op te blazen.

Daar staan Luppes en Eimers, huilend, doodmoe, ontredderd. Is dit hoop? is dit een nieuw begin? Is deze puinhoop de liefde? De liefde schudt haar lelijke kop, maar: ja, dit is de liefde. Toch blijven, toch doorgaan. Ondanks alles.

Voorstelling: Wie is er bang voor Virginia Woolf? door het Onafhankelijk Toneel. Regie: Mirjam Koen. Gezien: 7/4 OT Theater, Rotterdam. Aldaar t/m 23/4. Tournee t/m 21/5. Inl. 010 4769029 of www.ot-rotterdam.nl.