Paasakkoord onthult generatiekloof

Vandaag vergadert het D66-congres over het zogeheten `paasakkoord'. Het akkoord legt een sluimerend generatieconflict bloot. ,,We moeten weer een brede partij worden.''

,,Onze onderhandelaars'', zegt Els Borst-Eilers (72), ,,zijn naïef geweest''. Met toenemende ergernis heeft ze de afgelopen week televisie gekeken. ,,Zonder tegen te sputteren heeft D66 zich verbonden aan vage afspraken met CDA en VVD. Het is allemaal erg mager.''

Borst, lijsttrekker namens D66 tijdens de Tweede-Kamerverkiezingen van 1998 en acht jaar minister van Volksgezondheid, is het ,,hartgrondig eens'' met partijoprichter Hans van Mierlo. Die toonde zich deze week bezorgd over het paasakkoord, dat coalitiepartijen CDA, VVD en D66 vorig weekend sloten na het aftreden van vice-premier Thom de Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing, D66).

De Graaf trad af omdat de linkse oppositie in de Eerste Kamer een Grondwetswijziging tegenhield die een invoering van de gekozen burgemeester vanaf 2006 mogelijk moest maken. In het akkoord staat dat het kabinet doorgaat met de bestuurlijke vernieuwing, onder meer door een Grondwetswijziging in gang te zetten om de gekozen burgemeester per 2010 in te voeren.

Net als voor Van Mierlo zijn ook voor Borst de afspraken over de gekozen burgemeester het belangrijkste punt van kritiek. Want als die er in 2010 echt gaat komen, dan moeten CDA en VVD zich daar toch zeker in hun verkiezingsprogramma van 2007 vóór uitspreken. Borst: ,,Ik heb al langer meegelopen in Den Haag. Je moet niet te veel uitgaan van de goede wil van andere partijen.''

Borst heeft meer kritiek. De afgesproken ,,brede agenda voor bestuurlijke vernieuwing'' er komt een onderzoek naar versterking van de positie van de minister-president, referenda en een nieuw kiesstelsel zijn haar veel te vaag. ,,Als er een motie wordt ingediend waarin Dittrich wordt gesommeerd terug te gaan naar de onderhandelingstafel, dan zal ik die zeker steunen.''

Óók tegen het paasakkoord is het 21-jarige lid Frans-Jan Smit. Hij is regiovoorzitter van de Jonge Democraten in Friesland. ,,Dat summiere bedrag'' voor onderwijs, dat is het probleem. Vandaag gaat hij zonder meer tegen stemmen. ,,Het onderwijs heeft veel meer geld nodig. Ik mis afspraken over milieu, over zorg. Wij zijn een brede partij.'' Nee, herstelt hij zichzelf, ,,wij moeten een brede partij wórden''.

Praat met jonge leden van D66 en met kopstukken uit het verleden en het lijkt wel of ze over twee verschillende partijen praten. Kritiek hebben ze allemaal, in meerdere of mindere mate, op het paasakkoord van vorig weekend.

Maar wat deugt er niet aan? De manier waarop de bestuurlijke vernieuwing ervan afkomt, zeggen oudere partijkopstukken in navolging van oprichter Van Mierlo. Voormalig staatssecretaris van Cultuur Aad Nuis (71) bijvoorbeeld: ,,Wij zijn de partij van de bestuurlijke vernieuwing.'' Hij twijfelt nog over wat het congres moet doen: morrend akkoord gaan of fractievoorzitter Dittrich terugsturen naar de onderhandelingstafel om hardere afspraken over de gekozen burgemeester te maken.

En de jongeren? Bij een rondgang langs het aanstormend talent van D66 de landelijke en regiobestuurders van de aan de partij gelieerde Jonge Democraten noemt niet één het `kroonjuweel' van de partij. De gekozen burgemeester zit ze niet hoog, de afspraken over onderwijs des te meer. Deze kabinetsperiode gaat er een miljard euro extra naar het onderwijs, kennis en innovatie.

Jan Paternotte citeert zonder het te weten zijn partijgenoot Els Borst. ,,Het is wel wat mager'', zegt hij. Paternotte is landelijk voorzitter van de Jonge Democraten met 1.850 leden de grootste politieke jongerenorganisatie na de SGP-jongeren. Maar hij heeft het over de afspraken over het onderwijs en milieu, níét over de bestuurlijke vernieuwing. De afgelopen week heeft Paternotte ze weer gezien op televisie, de ,,mastodonten van de partij''. ,,Ik weet niet waar de sentimenten vandaan komen, maar ze blijven daar maar over praten.''

In feite is er veel meer aan de hand dan alleen een meningsverschil over het paasakkoord, zeggen de jongeren. Levi Pattiasina (21), voorzitter van de Jonge Democraten in Groningen, zegt het zo: ,,In D66 is een generation gap aan het ontstaan. Jonge partijleden en leden van de jongerenorganisatie geloven ook in een sociale en rechtvaardige samenleving, net als de leden van de eerste generatie. Maar de manier waarop is verschillend.''

Paternotte: ,,D66 moet weer een toekomstgerichte partij worden. De kenniseconomie, het vmbo, het milieu, daar kunnen wij ons heel goed meeprofileren. De VVD wil allerlei maatregelen doorvoeren die de vrijheid van de burger inperken, vooral in anti-terreurmaatregelen. Daar kunnen wij dan toch ons sociaal-liberale gezicht laten zien?''

Charlotte Meindersma (18), voorzitter van de Utrechtse jongerenafdeling: ,,Er komt een nieuwe stroming aan. De jongeren zeggen: leuk en aardig, die bestuurlijke vernieuwing, dat was vast een tijd heel belangrijk. Maar er zijn nu andere thema's die minstens zo veel aandacht verdienen.''

Maar daarmee wordt een ,,fundamenteel principe'' van D66 teniet gedaan, vindt oud-lijsttrekker Borst. ,,De mens moet het recht krijgen de belangrijkste beslissingen in zijn leven zelf te nemen. Dat uitgangspunt vind ik het hart van de partij. Daarom vind ik bestuurlijke vernieuwing zo belangrijk. Je ontneemt regenten gezag en werkt verder aan democratie.''

Natuurlijk, voegt Borst eraan toe, zijn onderwijs en innovatie belangrijk. ,,Maar waarom is deze partij op aarde gekomen? Voor de emancipatie van het individu. Dat moet dus ook het uitgangspunt van D66 blijven. Maar ik ben er dan ook een van de eerste lichting.''

Op zich is het ,,allemaal waar'' wat de jonge leden zeggen, vindt voormalig minister van Landbouw Hayo Apotheker (54), nu burgemeester van Steenwijkerland. ,,Onderwijs en kenniseconomie zijn ook erg belangrijk. Maar ze raken niet aan wat ik het wezenskenmerk van D66 noem de versterking van de democratie.''

Apotheker heeft zijn steun verleend aan een brief die zijn collega Schoof van Alphen aan den Rijn aan Boris Dittrich heeft gestuurd. In de brief worden de afspraken over bestuurlijke vernieuwing `waterverfafspraken' genoemd. ,,Op dat punt móét de partij op zijn strepen staan. Dat is altijd ons centrale punt geweest, ik snap ook niet waarom dat volgens sommigen opeens niet meer zo zou zijn.''

Volgens voorzitter Frans-Jan Smit van de jongerenafdeling in Friesland, is dat precies het probleem. ,,Ik moet steeds maar uitleggen dat D66 veel meer is dan de gekozen burgemeester. Op mijn werk beginnen ze daar ook steeds over. Wanneer laten we eens zien dat we géén one-issuepartij zijn?''