`Ze doen toch wat ze willen'

Premier Balkenende verdedigde deze week in de Tweede Kamer de soepeler Europese afspraken over het Pact voor de euro – iets waartegen Nederland zich de afgelopen jaren fel heeft verzet. `Welke dienst wordt de burger hiermee bewezen?'

De Rijksvoorlichtingdienst liet onlangs de houding van Nederlanders tegenover de Europese Unie onderzoeken. Gevraagd werd of ze 1 juni gaan stemmen bij het referendum over de Europese Grondwet en zo niet, waarom niet? ,,Ik zit dan in Frankrijk'', antwoordde één laconiek. Veel anderen gaven antwoorden als: ,,Ik heb het idee dat we bedonderd worden.'' ,,Ze doen uiteindelijk toch wat ze willen.'' ,,Ik denk dat het niet uitmaakt wat de burger beslist.'' En: ,,Ze praten over één Europa, maar ik denk dat de regels voor Nederland strenger zijn dan voor andere landen.''

PvdA-Kamerlid Crone reageert niet verbaasd op de antwoorden. De manier waarop de coalitie van CDA, VVD en D66 is omgegaan met het Stabiliteitspact voor de euro heeft de scepsis over Europa volgens de financieel specialist alleen maar gestimuleerd. ,,Het kabinet ging met open ogen z'n nederlaag tegemoet door steeds vast te houden aan de eisen van dat pact. Dat bleek onhaalbaar. Vind je het gek dat burgers hun vertrouwen in Europa verliezen?''

Vorige week besloten de regeringsleiders het Stabiliteitspact, dat de stabiliteit van de euro moet garanderen, op een belangrijk punt te versoepelen. Conform de wens van Duitsland, Frankrijk en Italië, maar tegen die van Nederland, werden ,,kleine en tijdelijke'' afwijkingen van de maximumgrens van 3 procent begrotingstekort toegestaan. Bovendien kunnen landen rekenen op een mild oordeel als ze specifieke uitgaven, zoals die van de hereniging voor Duitsland, opvoeren als oorzaak van een te hoog tekort.

Toch toonden premier Balkenende en minister Zalm (Financiën) zich deze week in de Tweede Kamer tevreden. ,,Er zijn de afgelopen tijd stemmen geweest om over te gaan tot verdere versoepeling of het volledig doodverklaren van het Stabiliteitspact'', zei Balkenende. ,,Maar door de inzet van minister Zalm en anderen hebben wij nu de situatie dat er alleen een klein en tijdelijk tekort wordt toegestaan.'' Zalm wees erop dat na een korte reactie op de geldmarkten op het besluit van vorige week, de rente-ontwikkeling haar normale loop heeft hernomen. Hij schreef dat vertrouwen mede toe aan de rest van de maatregelen in het Pact, zoals de verplichting in goede tijden een eventueel begrotingstekort snel weg te werken.

CDA en VVD steunden deze redenering. CDA-Kamerlid Van Dijk bracht Zalm zelfs ,,hulde'' voor zijn inspanningen Europa voor erger te behoeden en nieuwe aanscherpingen te realiseren. Wel gaf hij toe dat hij liever het oude Pact had gehandhaafd. ,,Maar we hebben liever een Pact dat iets soepeler is, maar wel te handhaven, dan een streng Pact dat uiteindelijk niet handhaafbaar is.'' PvdA-Kamerlid Timmermans ontplofte daarop bijna. ,,Welke dienst'', vroeg hij, ,,wordt de burger bewezen om eerst jarenlang vol te houden dat hel en verdoemenis zouden uitbreken als wij maar een millimeter van het Pact zouden afwijken en vervolgens ineens op een achternamiddag verkondigen dat het eigenlijk wel goed is dat het Pact heel flexibel wordt geïnterpreteerd?''

VVD-Kamerlid Blok kan zich de verwarring die deze discussies bij de burger veroorzaken, wel indenken. Het Kamerlid krijgt regelmatig bezorgde e-mails. ,,`Is het niet beter om naar de gulden terug te gaan?', vragen sommigen mij dan. Ik houd dan een gepassioneerd betoog over alle voordelen die de euro Nederland biedt en dat juist het strikte beleid van Zalm deze voordelen houdbaar maakt.'' Of de verontrusting over de euro blijft, zal volgens Blok afhangen van de vraag of voormalige zondaars als Duitsland en Frankrijk de nieuwe afspraken die ook nieuwe verplichtingen bevatten, honoreren.

Maar ook Nederland zal de tering naar de nering moeten blijven zetten om dat vertrouwen te vergroten, voegt CDA-Kamerlid en financieel specialist De Nerée tot Babberich toe. Hoewel Nederland nu een beleid voert dat binnen de oude én de nieuwe normen past, zal het straks moeilijker worden eenmalige meevallers uit te geven, verwacht hij. ,,Wat Wouter Bos van de PvdA laatst deed, iedereen 200 euro tegemoetkoming in de ziektekosten teruggeven, kan volgens de nieuwe normen al helemaal niet. Want we hebben nog steeds een begrotingstekort (ongeveer 2 procent, red.).''

Blijft de vraag of, met het oog op het vertrouwen van de burger in Europa en de euro, verstandig was alle kaarten op de 3-procentsnorm te zetten. Ondanks de overschrijding van Duitsland en Frankrijk ontwikkelde de euro zich immers tot een sterke munt en bleef de inflatie in Europa redelijk laag. VVD-Kamerlid Blok beantwoordt, in tegenstelling tot Crone en Timmermans, de vraag met een volmondig `ja'. ,,Duitsland en Frankrijk schonden met hun gedrag niet alleen het vertrouwen in de euro, maar ook het vertrouwen in internationale afspraken in het algemeen. Het is mede aan de strikte toepassing van Nederland en de inspanningen van Zalm te danken dat die landen nu weer de afspraken uit het Pact onderschrijven.''