Wie niet stemt, stemt toch in Zimbabwe

Zimbabwe stemt vandaag voor een nieuw parlement. Zelfs als ze niet gaan stemmen, kunnen de Zimbabweanen zich niet onttrekken aan de politiek. Neutraal zijn is onmogelijk.

De ,,landverraders'' zijn ondanks de tirades van hun president toch maar wel gekomen. In hun beste pak nog wel. Verkiezingsdag is als een zondag vinden Eric Machona en Godfree Chimutashu, boezemvrienden en collega's. De dag van een nieuw begin. ,,De oude man moet gaan'', hebben ze gefluisterd voor ze zich vanochtend aansloten bij de bescheiden rij voor het stembureau in het centrum van de hoofdstad Harare. ,,Het is genoeg geweest.''

Zimbabwe stemt vandaag voor een nieuw parlement. Vijfentwintig jaar na de onafhankelijkheid en vijf jaar na het begin van de diepste politieke en economische crisis uit de geschiedenis van het land. De verkiezingen van vuige woorden. ,,Zij die voor de oppositie stemmen, zijn overlopers'', heeft president Mugabe deze week dag na dag herhaald op zijn campagne. De regeringspartij Zanu-PF noemt het de anti-Blair-campagne, een finale afrekening met de premier van de oud-kolonisator Groot-Brittannië. ,,Begraaf Blair, stem Zanu-PF.''

Machona en Chimutashu, allebei met stropdas en een hoed van stro, zijn die onzin beu. Wat heeft Blair met de 80 procent werkloosheid te maken, met de honger op het platteland, de hoogste inflatie ter wereld? Ze maken zich zorgen. ,,De rij is veel te kort.'' Sommige stembureaus in de hoofdstad liggen er vanochtend zelfs verlaten bij. Als de grote stad vandaag niet massaal gaat stemmen krijgt de partij van president Mugabe, verzekerd van de stem van het platteland, de monsterzege waar ze op hoopt. Wie niet stemt, stemt toch.

De Zimbabweanen hangt de tong op de schoenen. Eigenlijk houdt het land al vijf jaar lang ononderbroken verkiezingen, sinds de opkomst van de oppositiepartij Movement for Democratic Change (MDC) van Morgan Tsvangirai. Sinds die partij in 2000 maar net de parlementsverkiezingen verloor (57 van de 120 zetels) heeft de campagnemachine van de regering niet meer stil gestaan. De blanke boeren, de oppositieaanhangers, de vrije pers en ieder ander die een overwinning vandaag mogelijk in de weg kan staan, zijn murw gebeukt. De oppositie heeft zich aarzelend verweerd, met rechtszaken om de uitslagen van de vorige verkiezingen aan te vechten en anderhalve demonstratie. Apathie onder de aanhang is dit jaar de grootste vijand, verklaarde de partij gisteren nog.

Maar zelfs als ze niet gaan stemmen, kunnen de Zimbabweanen zich niet onttrekken aan de politiek. Neutraal zijn is onmogelijk, voor de kiezers evenmin als voor zakenlieden, sportlieden of kunstenaars. De bestverkopende muzikant van Zimbabwe heeft het geprobeerd. Oliver Mtkudzi zingt al sinds de onafhankelijkheid niet meer over politiek. Hij houdt het liever bij teksten over de tradities op het platteland of de aids-epidemie die een derde van de bevolking heeft besmet. Twee weken geleden maakte hij een foutje. Hij zei `ja' op het verzoek van zijn jarenlange vriendin en huidig vice-president Joyce Mujuru (Zanu-PF) om te komen spelen op haar `besloten' feestje.

De volgende dag pakten de onafhankelijke kranten groot uit over het verraad van Mtukudzi aan zijn fans in de stad. Zimbabweanen in ballingschap in Groot-Brittannië riepen zelfs om een boycot van zijn cd's. ,,Hij is zich lam geschrokken'', zegt zijn manager Debbie Metcalfe. Het lied dat hij die avond speelde, Totutuma (we zijn op kookpunt), wordt nu gebruikt in de campagne van Zanu-PF.

De macht zuigt iedereen naar zich toe. Op het platteland reden deze week de vrachtwagens af en aan naar de campagnes van de regeringspartij. Wie niet komt opdagen wordt genoteerd door het dorpshoofd, zeggen mensenrechtengroeperingen. Zelfs de prostituees in het kleine dorpje Nyanga in het oosten van het land mochten niet neutraal blijven. De regeringspartij betaalde de hoeren ieder 50.000 Zimbabweaanse dollars (8 euro) om een bijeenkomst van de oppositie te verstoren.

,,Je moet een standpunt innemen'', zegt Nelson Banya, hoofdredacteur van een van de laatst overgebleven onafhankelijke kranten The Financial Gazette. Zijn krant opent vandaag met ,,Stand up and be counted.'' ,,Natuurlijk steunen we de oppositie. Natuurlijk zijn we veel kritischer voor de regering dan voor de oppositie. Het spijt me wel, maar de regering verdient geen enkele compassie.'' De afgelopen vijf jaar moesten vier onafhankelijke kranten op gezag van de staat hun deuren sluiten en werden tientallen journalisten gearresteerd of het land uit gezet. ,,We komen wel weer met kritiek op de oppositie als die aan de macht komt.''

De zakenwereld moet evengoed kiezen. De economie kromp de afgelopen vijf jaar met 30 procent. Na de verdrijving van de blanke boeren zagen veel buitenlandse investeerders geen heil meer in Zimbabwe. De bedrijven die bleven hielden de kritiek op het beleid angstvallig voor zich. ,,Zonder goede contacten met de regering, red je het hier niet'', zegt hoofdredacteur Banya.

De echte keuze vandaag ligt niet in handen van de Zimbabweanen, maar in die van de buitenlandse waarnemers die toe moeten zien op de ,,vrije en eerlijke'' verkiezingen. ,,Ze zijn te laat'', zegt mensenrechtenadvocaat Arnold Tsunga. ,,De geweldskraan is de afgelopen twee weken dicht gedraaid om de waarnemers te misleiden. Waren ze hier in januari geweest dan hadden ze kunnen zien hoe duizenden mensen van hun land werden gedreven door de regering. Vind je het gek dat de kiezers niet zo'n zin meer hebben?''