Verwijten van geleuter en navelstaren in Duitse coalitie

Het gaat niet goed met de roodgroene coalitie in Duitsland. Over en weer klinkt zware kritiek. Maar de oppositie weet daar nauwelijks van te profiteren.

De roffel van vallende dominostenen houdt politici van SPD en Groenen uit de slaap. Kiel-Düsseldorf-Berlijn. Drie hoofdsteden met een roodgroene regering. Drie haltes in een politieke nachtmerrie? Kiel is al omgevallen.

Het loopt niet lekker voor roodgroen. In Sleeswijk-Holstein is een coalitie van CDU en SPD in de maak, onder leiding van een CDU-premier. Een prominent ambtsdrager van de SPD, minister-president Heide Simonis, beleefde er eerder een pijnlijke afgang toen één parlementariër een nieuwe roodgroene coalitie in Kiel onder haar leiding torpedeerde.

Het boegbeeld van de Groenen, Joschka Fischer, is verstrikt in een affaire rond een op zijn aanwijzing versoepeld visumbeleid. Daarnaast vecht hij openlijk een controverse uit met Duitse diplomaten over de manier waarop oud-ambassadeurs met een nazi-verleden bij overlijden door het ministerie herdacht worden.

Beide kwesties vreten aan het imago van de vice-kanselier die jarenlang als de populairste politicus van Duitsland te boek stond. De Financial Times Deutschland noemde Fischers verlies aan autoriteit `fenomenaal'. Volgens de Frankfurter Allgemeine Zeitung hebben Europese diplomaten inmiddels vragen gesteld over de politieke toekomst van de minister.

De affaires rond Fischer en Simonis hebben ook slijtageverschijnselen in de coalitie aan het licht gebracht. Steeds vaker vegen de coalitiegenoten elkaar de mantel uit. SPD-voorzitter Franz Müntefering aan het adres van de Groenen: ,,Het moet afgelopen zijn met het eeuwige geleuter.'' Jürgen Trittin, minister van Milieu namens de Groenen aan het adres van de SPD: ,,Het moet afgelopen zijn met navelstaren.'' Schröder moest toegeven dat de sfeer in de coalitie ,,een beetje opgewonden'' is.

Opeens staan stabiliteit en vitaliteit van het roodgroene project ter discussie. Is Kiel voorbode van de ondergang van roodgroen in Noordrijn-Westfalen, waar in mei verkiezingen zijn? En als Düsseldorf sneuvelt, valt dan in september 2006 ook Berlijn?

Volgens Der Spiegel is de eindfase inmiddels ingeluid. ,,Een coalitie, die niet voldoende innerlijke kracht had om de economische crisis op te lossen of zelfs maar te verminderen, begint afscheid te nemen. Het pact tussen de arbeidersbeweging en de bloemenkinderen is stukgelopen op zichzelf en op een weerbarstige werkelijkheid.''

De hervormingen van Schröder hebben het land inderdaad (nog) niet vlotgetrokken. De conjunctuur heeft geen vaart, de werkloosheid is de grens van vijf miljoen ruimschoots gepasseerd. Ook de opiniepeilingen geven voedsel aan het doemscenario voor roodgroen. In Noordrijn-Westfalen staat de coalitie op verlies. In landelijke peilingen heeft de SPD sinds begin dit jaar gestaag terrein prijsgegeven aan aartsrivaal CDU.

Schröder ging vandaag in Die Zeit in de tegenaanval. ,,Ik ben er tamelijk zeker van dat de hervorming [van de verzorgingsstaat, red.] alleen in deze constellatie mogelijk was [...] en ook in de toekomst zo zal worden vormgegeven.''

Voor een politieke necrologie is het nog rijkelijk vroeg. De Bondsdagverkiezingen zijn nog ver weg: in 18 maanden kan veel gebeuren. De economie kan aantrekken. En zelfs als de economie niet aantrekt is daarmee niet gezegd dat de coalitie verloren is. In verkiezingen speelt immers niet alleen het gebrek aan prestaties een rol, maar ook de slagkracht van de tegenstander.

Toen Fischer vorige maand het predikaat 'populairste politicus van Duitsland' verloor, ging de medaille niet naar kanselier Schröder. Maar ze ging ook niet naar de leider van de oppositie, CDU-voorzitter Angela Merkel. Volgens een opiniepeiling van het ZDF is de populairste politicus op dit moment de premier van Nedersaksen, Christian Wulff.

De jonge CDU-politicus is van het type ideale schoonzoon: succesvol, niet controversieel. Wulff heeft volgens de ondervraagden weliswaar het betere imago, maar de helft van de geënquêteerden durfde geen gedetailleerd oordeel over hem te geven: te onbekend. De meeste geliefde politicus in Duitsland is een politicus zonder profiel.

Wulff zegt dat hij niet de ambitie heeft om namens de christen-democraten de strijd met kanselier Schröder aan te binden. Hij stelt zich loyaal op achter de beoogde lijsttrekker, partijvoorzitter Merkel. Zegt bijvoorbeeld dat zij meer ervaring heeft. Maar Merkels `feelgood-factor' is vrij laag.

Wulff is nog geen bedreiging voor Merkel, maar dat kan veranderen. Vooralsnog lijkt de CDU het met een kundige maar niet met haar meest populaire politicus op te willen nemen tegen roodgroen. Een lichtpuntje voor de coalitie. Bovendien komt de liberale FDP, beoogd coalitiepartner van de christen-democraten, maar nét boven de kiesdrempel van vijf procent. En dat is dan nóg een lichtpuntje voor de zittende coalitie.