Piet Krediet woont hier niet

Verwarrend nieuws van het personal finance-front: Nederlanders lenen meer dan voorheen, maar sparen ook meer.

De Nederlandsche Bank liet gisteren weten dat de hoeveelheid spaargeld per januari van dit jaar is opgelopen tot het recordbedrag van 209,5 miljard euro. Het gaat hier om het échte sparen, bij banken. Andere vormen van vermogensopbouw (huis, pensioen, belegging), die hier een veelvoud van bedragen, blijven buiten beschouwing.

Tegelijkertijd, zo bericht het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), is vorig jaar even veel nieuw consumptief krediet geleend als in 2003: 10,4 miljard euro. Omdat minder is afgelost, is het uitstaand consumptief krediet verder gegroeid naar 17,9 miljard euro. Het `rood staan' liep daarnaast op van 6,4 miljard euro naar 6,9 miljard euro.

Meer lenen en ook meer sparen: waar is de calculerende burger gebleven?

Die bestaat nog. Het is alleen niet altijd dezelfde die spaart en leent. Langzamerhand lijkt na vier jaar laagconjunctuur de tweedeling tussen de haves en have nots in de samenleving zich te verscherpen. Aanwijzingen hiervoor zijn er genoeg. Het aantal schuldsaneringen nam vorig jaar bijvoorbeeld toe met een derde, tot 14.000. De stijging kwam bovenmatig voor rekening van ouderen. En het rood staan liep dan wel op, maar het aantal rekeningen dat rood stond nam af. Een kleiner aantal huishoudens moet relatief veel sterker in de problemen zijn gekomen.

Het wijst op de onrechtvaardigheid die ingebakken zit in de verdeling tussen arm en rijk. Wie een huis bezit, verhoogt zijn hypotheek voor habbekrats aan rente om een verbouwing of andere uitgaven te betalen.

Maar wie is aangewezen op ander krediet betaalt meer. Een doorlopend krediet bij een bank deed vorig jaar effectief 8 procent rente. Financieringsmaatschappijen rekenden 9 procent. Lenen via de creditcard ging voor gemiddeld 14 procent op jaarbasis. En wie bij het postorderbedrijf komt, telt effectief 19 (!) procent rente op jaarbasis neer.

Wie minder heeft is meer rente kwijt, en wie meer heeft leent goedkoop. Economisch gezien is dat rationeel. De zekerheid van onderpand, in het bijzonder van woningen, leidt tot een gemiddeld lagere rente. Wanbetalers bij ongedekt krediet drijven juist de gemiddelde rente voor de anderen op.

Maar na vier jaar van economische kommer en kwel begint het toch wat wrang te worden. Misschien dat de haves op zijn minst zouden kunnen ophouden met geld hamsteren, en de economie een impuls geven. Dan spoort het eigen belang weer een beetje meer met het algemene belang.