De oppositie in Tsjechië ruikt bloed

De Tsjechische premier Stanislav Gross staat op vallen. Aan de vooravond van belangrijke besluiten worden oude affaires gebruikt om hem te wippen. Zijn aanhang smelt weg, zijn coalitie is al uiteengevallen en morgen volgt een motie van wantrouwen.

Stanislav Gross, premier van Tsjechië, kreeg onlangs van partijgenoten symbolisch een middeleeuws nepzwaard cadeau – om politieke tegenstanders mee te vellen. De leuk bedoelde geste heeft niet geholpen. Morgen dreigt het parlement het vertrouwen op te zeggen in Gross, eens de lieveling van de Tsjechische politiek, nu al maanden het middelpunt van een onfrisse geldaffaire.

,,Hij gaat dit niet overleven'', zegt politiek analist Jiˇri Pehe. ,,De regering is zwak, de oppositie ruikt bloed en beschikt over goede vrienden in de media.''

Gisteren viel de coalitie van de premier uit elkaar. De christen-democraten (KDU-ČSL) zegden de samenwerking met de sociaal-democraten (ČSSD) van Gross op, na herhaalde oproepen aan de premier om de eer aan zichzelf te houden. De KDU heeft zijn leden in het parlement opgeroepen om morgen tegen Gross te stemmen. Alleen zijn eigen ČSSD steunt hem nog: afgelopen weekeinde werd Gross met een meerderheid van de stemmen gekozen tot partijleider, tijdens het partijcongres van de sociaal-democraten. Maar niet van harte. Een ongewoon groot aantal partijleden stemde blanco.

Het publiek heeft zich tegen hem gekeerd, ondanks het Franse pr-bureau dat Gross heeft ingehuurd. In september was Gross volgens peilingen nog de populairste politicus van het land, met meer dan veertig procent van de Tsjechische kiezers achter zich. Inmiddels is hij gezakt naar minder dan twintig procent. In de Tsjechische hoofdstad Praag hangen reusachtige posters met de tekst `Ik schaam me voor mijn premier', een ludiek initiatief van een lokale zakenman.

De neergang van Gross begon in januari, toen in de pers vragen rezen bij zijn aankoop van een luxeappartement. De premier kon niet goed uitleggen hoe hij, met een bescheiden overheidssalaris, zo'n investering voor elkaar had gekregen. Ook zijn vrouw Šárka baarde opzien. Šárka, vroeger koffiejuffrouw in het parlement, zit tegenwoordig in de vastgoed en doet zaken met een zekere Libuše Barkova. Barkova, eigenaar van een grote seksclub in Praag, zou zich op oneigenlijke wijze garant hebben gesteld voor leningen van Šárka. Het is vooral die connectie die de KDU stoort.

Pehe wil niet lichtvaardig doen over de handel en wandel van de familie Gross, maar vindt dat de affaire de laatste maanden is opgeblazen. De onduidelijkheid over de financiering van het luxeappartement is al drie jaar bekend, evenals de banden met Barkova. ,,Dat er nu pas een probleem van wordt gemaakt is geen toeval'', zegt de analist. ,,Er staan een aantal grote privatiseringen op de rol. De oppositie wil het liefst voor die tijd aan de macht komen.''

Op dit moment zit de privatisering van Český Telecom in een beslissende fase. De verkoop van het staatsbedrijf kan de regering omgerekend meer dan drie miljard euro opleveren.

Deze week zijn de biedingen van investeerders officieel binnengekomen en over enkele dagen zou het kabinet een winnaar bekend moet maken. Maar waarnemers betwijfelen of een (bijna) vertrekkende regering over zo'n gewichtige zaak mag of kan besluiten.

Gross bood onlangs op de televisie zijn excuses aan voor de wijze waarop hij met de affaire rondom zijn familie is omgegaan. Hij beloofde plechtig dat Šárka haar economische activiteiten zal beëindigen – al haar vastgoed wordt door een zaakwaarnemer verkocht – en zich alleen nog met liefdadigheid zal bezighouden. De financiële situatie van zijn familie zal transparant worden gemaakt.

Maar dat blijkt nog niet zo eenvoudig.

De premier zei aanvankelijk dat hij het geld voor zijn luxeappartement had geleend van een rijke oom. Die oom zei later echter dat hij het geld eigenlijk niet had toen Gross er om vroeg, en dat hij het daarom had moeten lenen, van weer iemand anders. Die persoon zou de schuld hebben doorverkocht aan een vierde persoon, maar het papieren bewijs van deze transactie ontbreekt of zou zelfs zijn vernietigd. Gross heeft een advocatenbureau in de arm genomen om vast te stellen aan wie hij nou precies geld schuldig is.

De premier heeft intussen volgens de regels een hypotheek van 900.000 kroon (29.900 euro) genomen om de schuld te kunnen terugbetalen. Als de rechtmatige eigenaar van de schuld niet meer kan worden getraceerd, zal de premier dat geldbedrag schenken aan liefdadigheid. Want, zegt de premier, hij wil boven alles de indruk vermijden dat hij het geleende geld aan het eind van de dag niet hoeft terug te betalen.