`Ik heb persoonlijk kritiek'

D66-oprichter Hans van Mierlo vindt dat zijn partij haar principes heeft verloochend in het `paasakkoord'. Moet bestuurlijke vernieuwing de hoogste prioriteit houden? ,,Ja.''

Vier dagen lang heeft hij ondanks vele verzoeken om een reactie gezwegen – ,,Je moet je niet met de huidige partijleiding willen bemoeien'' – maar nu wil hij dat niet meer. ,,Dat zou laf zijn.''

D66-oprichter Hans van Mierlo (73) heeft, zo zegt hij ,,een gemengd gevoel'' bij het afgelopen weekend gesloten `paasakkoord' tussen CDA, VVD en D66. De afspraken waren nodig om D66 in het kabinet te houden na het aftreden van vice-premier De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing, D66).

Op het terrein van bestuurlijke vernieuwing kwamen de coalitiepartijen onder andere overeen dat de direct gekozen burgemeester in de Grondwet zal worden opgenomen. Op het eerste gezicht is dit volgens Van Mierlo positief: ,,Ook tot nu toe conservatieve fracties erkennen nu de noodzaak de legitimatie van de machtsvorming te versterken.''

Maar niet het hele akkoord kan zijn goedkeuring wegdragen. Met name de paragraaf over de gekozen burgemeester zit de oud-partijleider dwars. En met een extra partijcongres aanstaande zaterdag in het vooruitzicht wil hij zijn kritiek wel toelichten.

,,Begrijp me niet verkeerd, ik dreig niet mijn lidmaatschap op te zeggen, zoals abusievelijk in een ochtendkrant werd gemeld. En ik ga ook niemand oproepen om tegen te stemmen aanstaande zaterdag, ik heb gewoon persoonlijk kritiek'', aldus Hans van Mierlo.

Klopt het dat u afgelopen weekend bij de onderhandelingen betrokken bent geweest?

,,Ja, er zijn mij zaterdag teksten voorgelegd, inderdaad. Ik wist dus waar de partij mee ging komen. Dat dat niet geheel correspondeert met hoe ik over bepaalde zaken denk is niet erg, dat mag.''

Wat is precies uw bezwaar tegen het akkoord?

,,Ik heb drie bezwaren die allemaal gaan over de gekozen burgemeester. Mijn eerste punt is dat D66, om haar opvatting erdoor te drukken, nu tegen haar principes in de gekozen burgemeester in de Grondwet wil laten opnemen. De PvdA-fractie in de senaat heeft tegen háár principiële opvatting gehandeld door tegen het schrappen van de kroonbenoeming te stemmen, maar D66 doet nu precies hetzelfde.

,,Mijn tweede bezwaar is dat er op het punt van de gekozen burgemeester door CDA, VVD en D66 gepolariseerd wordt, terwijl in het akkoord is vastgelegd dat er in een politiek breed opgezette benadering een onderzoek naar de legitimatie van de machtsvorming zal plaatsvinden. Dat vind ik niet consistent.

,,Ten slotte levert D66 zich hiermee voor een volgende campagne uit aan CDA en VVD, omdat de nu aangekondigde Grondwetswijziging ook nog een tweede lezing behoeft. De partij zal moeten optrekken met CDA en VVD ten gunste van die wijziging en daardoor liggen de denkbare coalities na de verkiezingen in grote lijnen vast. Door nu te kiezen voor de voorgestelde aanpak, lopen we erg vooruit op politieke keuzen die we later zouden moeten maken.''

En wat kan de partijtop daar volgens u nog aan veranderen?

,,Ik heb inmiddels begrepen dat het onmogelijk is opnieuw aan de onderhandelingstafel te gaan zitten met VVD en CDA om de afspraken open te breken. Waar het mij om gaat is dat de partij mij kan overtuigen van het feit dat de voorgestelde aanpak geen hypotheek legt op komende coalities. Ook wil ik inhoudelijk en politiek duidelijk hebben dat bestuurlijke vernieuwing voor D66 nog steeds de hoogste prioriteit heeft.''

D66 moet bestuurlijke vernieuwing als prioriteit houden?

,,Ja.''

Politiek leider Boris Dittrich heeft al aangekondigd op het congres ook over de koers van de partij te spreken. Voor hem zijn er naast bestuurlijke vernieuwing ook andere zaken, zoals Europa, onderwijs en milieu, met de hoogste prioriteit.

,,Daar ga ik niet op vooruit lopen, ik wacht het congres af.''

En als dat onbevredigend is?

,,Ik heb niet de neiging het akkoord te verwerpen, maar als de voorgestelde Grondwetswijziging blijft zoals zij nu is voorgesteld, dan overweeg ik om tenminste niet vóór het akkoord te stemmen. Maar veel hangt af van de inhoud en de klank van de partijtop op het congres.''