Het echte lijden van Gianni moet nog beginnen

Medelijden is een levensgevaarlijk gevoel om een film op te grondvesten. Maar is het wel medelijden waar Le chiavi di casa op gebouwd is? Op het eerste gezicht zou je denken van wel. Zwaar-spastisch Italiaans jongetje ontmoet voor het eerst zijn echte vader en samen reizen ze naar een Duits ziekenhuis waar het jochie een akelige operatie moet ondergaan.

Medelijden is hierin een onvermijdelijk ingrediënt, maar het is regisseur Gianni Amelio toch gelukt de film buiten het domein van het melodrama te houden. Misschien is het hem zelfs wel iets té goed gelukt. Als Le chiavi di casa ergens aan lijdt, dan is het eerder een gebrek aan sentimentaliteit dan een teveel. In die zin past de film, gebaseerd op een autobiografisch boek van Giuseppe Pontiggia, goed bij Amelio, in wiens oeuvre sombere, benauwende films als Ladro di bambini en Lamerica de hoogtepunten vormen.

De personages in Le chiavi di casa zijn opnieuw tamelijk gereserveerde mensen. Het begint al met het eerste gesprek, twee mannen in een stationsrestauratie. Ze kennen elkaar zo te zien goed, maar hebben niet veel met elkaar op. Ze praten stroef over het kind, dat de een verzorgt, maar wiens echte vader de ander is. ,,Het is een prachtkereltje'', zegt de verzorger. ,,Je verdient hem niet.'' Geld is de enige reden dat de verzorger Paolo toevertrouwt aan Gianni, om de operatie voor Paolo te bekostigen.

Gianni (Kim Rossi Stuart) is een beetje een gladde jonge man. In die zin doet hij denken aan Enrico Lo Verso als de zakenman uit Lamerica, die naar roerig Albanië oversteekt om geld te verdienen en er compleet verloren raakt. De ontmoeting met Paolo gooit Gianni's leven op dezelfde manier ondersteboven. Hij heeft er ineens een kind bij, bij zijn eigen gezin, met vrouw en twee kinderen. Misschien houdt hij wel van dat andere gezin – al merken we daar niet veel van; dit is een van de sentimentele zijpaden die de film niet inslaat – maar daar wordt zijn liefde waarschijnlijk nooit op de proef gesteld. Hier wel.

Gianni probeert zo snel mogelijk zijn hart voor Paolo open te stellen. Het jongetje laat zich met enige moeite veroveren. Maar zodra dat is gebeurd, ziet het er mooi uit. Patatjes eten met zijn nieuwe zoon, hem naar bed dragen – de uiterlijkheden van vaderliefde heeft Gianni snel te pakken en hij oogt tevreden met zijn eigen ruimhartigheid.

De eerste test voor zijn liefde komt van buiten. In het ziekenhuis ontmoet Gianni de moeder van een gehandicapt meisje. Deze Nicole wordt gespeeld door Charlotte Rampling en die kan weer op een heel andere manier gereserveerd zijn: met de schroom die bij levenservaring hoort. Zij herkent bij Gianni de gêne die ouders van gehandicapte kinderen gemeen hebben, zij schamen zich voor de overlast.

Nicole wordt Gianni's leidsvrouw in zijn nieuwe leven, maar echt ver kan ze niet meegaan. Daarvoor moet Gianni tenslotte te veel in zichzelf overwinnen. Nicole kan hem alleen maar waarschuwen: ,,Het is nu ongeveer twintig jaar dat ik elke minuut van de dag aan Nadine denk. Soms, als ze me aankijkt met ogen vol wanhoop, denk ik: waarom gaat ze niet dood?''

Gianni kent Paolo nog geen twintig jaar, zelfs nog geen twintig dagen en kan zich geen enkele voorstelling maken van wat Nicole bedoelt als ze zegt: ,,Bereid je voor op het lijden.'' Hij heeft er, als beginneling, ook het geduld niet voor. Hij kan zich aan zijn nieuwe liefde overgeven zolang Paolo zich redelijk gedraagt, maar als zijn handicap het jongetje overwoekert en hij onhandelbaar is, de tv keihard zet, wegloopt, telkens op de toeter drukt, dan vindt de door het leven verwende Gianni het maar moeilijk. Een offer brengen is niet een cadeau geven, dat is iets geven wat je niet kwijt wilt.

Gianni probeert met een radicale oplossing iets te veranderen aan Paolo's situatie. Hij overvalt er het jongetje mee, hij kan dat natuurlijk niet aan, kan ook niet dankbaar zijn, zoals Gianni wil – en zoals wij willen, opgevoed als wij zijn met goede aflopen in Hollywoodversies van zulk soort films. Dus slaagt de poging hooguit half en daar neemt Amelio weer afscheid van de twee. De film eindigt als het echte lijden voor Gianni en Paolo nog moet beginnen.

Dat is de echte kracht van Le chiavi di casa, die zich niet makkelijk laat omhelzen. Uit het boek van Pontiggia pelde Amelio een episode voor de storm, zodat wat we te zien krijgen toch opnieuw die benauwde sfeer oproept uit zijn vorige films.

Le chiavi di casa. Regie: Gianni Amelio. Met: Kim Rossi Stuart, Andrea Rossi, Charlotte Rampling, Alla Faerovich, Pierfrancesco Favino, Ingrid Appenroth, Barbara Koster-Chari. In: 7 bioscopen.