Gemengde uitkomst voor vader en VN-chef

De commissie-Volcker presenteerde gisteren wisselende conclusies over VN-chef Kofi Annan tijdens het Iraakse olie-voor-voedselprogramma.

De ster van VN-chef Kofi Annan, jarenlang beschouwd als onbezoedelde lieveling van de wereldgemeenschap, straalde gisteren een tikje minder. De commissie-Volcker, die het Iraakse olie-voor-voedselschandaal onderzoekt, publiceerde haar tweede interimrapport en kwam met gemengde conclusies voor de Ghanees: geen bewijs voor gebrekkige integriteit, wel voor gebrekkig leiderschap. Het zal de roep om Annans aftreden van sommige Republikeinen in het Amerikaanse Congres voorlopig niet doen verstommen.

Er was geen bewijs voor Annans inmenging bij het toekennen van een inspectiecontract van tien miljoen dollar per jaar aan het Zwitserse bedrijf Cotecna waarvoor zijn zoon Kojo had gewerkt, zo oordeelden de onderzoekers gisteren. Maar zij laakten Annans ,,gebrekkige'' onderzoek naar mogelijke belangenverstrengeling, dat welgeteld één dag had geduurd.

Als secretaris-generaal toonde Annan zich even later, ,,vrijgesproken'' van corruptie, ,,opgelucht''. Maar als vader voelde Annan zich ongetwijfeld anders en was er sprake van een familiedrama: voor het oog van de wereld moest hij toegeven dat zijn zoon hem ,,opzettelijk bedroog'' (het rapport), door hem niet te vertellen hoelang hij voor Cotecna op de loonlijst had gestaan, tot 2004. Tijdens de hele loop dus van het Iraakse olie-voor-voedselprogramma van de VN. Volgens de onderzoekers had Kojo hiermee mogelijk 484.492 dollar verdiend, volgens Cotecna was het 178.187 dollar geweest.

Kojo had voor Cotecna in West-Afrika gewerkt van 1995 tot december 1997 en was er vervolgens consultant voor geweest tot eind 1998, toen het bedrijf het olie-voor-voedselcontract kreeg. Hij was daarna op de loonlijst gebleven zodat hij niet voor een concurrent in West-Afrika kon werken. Commissievoorzitter Paul Volcker, oud-president van de Amerikaans centrale bank, zei gisteren dat de zoon niet open was geweest tegenover zijn vader en de onderzoekers. Hij beschuldigde Kojo ervan voortdurend zijn relatie met Cotecna proberen te verbergen.

Annan had een doffe blik in zijn ogen toen dit gisteren ter sprake kwam tijdens een persconferentie. ,,Ik hou van mijn zoon, en ik heb altijd de hoogste maatstaven van integriteit van hem verwacht. Ik ben diep bedroefd dat het tegenovergestelde is gebleken.'' De VN-chef moest ook nog toegeven dat hij zijn zoon, voorlopig vergeefs, ,,dringend'' had aangespoord alsnog mee te werken met de commissie.

Gevraagd of hij wilde aftreden gezien de waslijst aan VN-schandalen, van `olie-voor-voedsel' tot seksuele uitspattingen door VN-blauwhelmen in Congo en de affaire-Lubbers, zei Annan ongebruikelijk ferm voor zijn doen: ,,Hell, no.'' Zijn grote taak tot eind 2006 is juist de VN te hervormen om mede schandalen als deze te voorkomen.

Het is nog te vroeg om te bepalen of Annan die loodzware opdracht ongeschonden zal kunnen uitvoeren. De conclusies van gisteren bieden de Republikeinse critici in het Amerikaanse Congres nog voldoende aanknopingspunten om hem nog een lange hete zomer te bezorgen. Alleen al het feit dat Annans vorige kabinetschef Iqbal Riza zijn chronologische dossiers, van 1996 tot 1999, liet vernietigen op verzoek van Riza's secretaresse maakt de VN-chef kwetsbaar voor nieuwe kritiek.

De onderzoekers noemen Riza's handelwijze ,,ondoordacht'' en in strijd met zijn eigen instructies: hij had net zelf, voordat de papiervernietiger begon te draaien, opdracht gegeven alle documenten te bewaren, die verband hielden met het olie-voor-voedselprogramma. Riza dacht dat elders nog kopieën lagen.

Annan zelf had drie ontmoetingen met Cotecna-functionarissen die hij zich eerst niet kon herinneren. Na een controle van zijn computer wist hij weer dat hij hen twee keer vóór en één keer ná de toekenning van het contract had ontmoet. De commissie-Volcker zegt dat zij ,,niet heeft geoordeeld dat het bewijs rederlijkerwijs voldoende'' is dat Annan afwist van Cotecna's hengelen naar het contract.

Het hardst is de commissie over Annans ,,gebrekkige'' onderzoek naar de relatie tussen Cotecna en de VN toen eenmaal vragen rezen. Annan had dit onderzoek door de daarvoor bestemde VN-afdelingen moeten laten uitvoeren. Annan zei gisteren dat hij de kritiek accepteerde.

Het rapport lijkt al met al geen integrale vrijwaring van Annan als leider. Daarvoor is de woordkeuze van de commissie te zuinig: Volcker, die in juli me zijn eindrapport komt, zei gisteren herhaaldelijk dat er niet voldoende bewijs was gevonden voor aanklachten tegen Annan maar niet dat die aanklachten ongegrond waren.

Dat zal de Republikeinse critici niet ontgaan zijn. Bovendien zijn in het Congres nog vijf eigen onderzoeken naar het olie-voor-voedselschandaal gaande. Een andere onzekere factor is of de regering-Bush Annan blijft steunen, zoals zij gisteren deed.