D66 sluit zich nu definitief af van het linkse blok

D66 streed gisteren in het spoeddebat in de Tweede Kamer over het `paasakkoord' zij aan zij met VVD en CDA.

Als een échte coalitiepartij. Tégen de ,,conservatieve minderheid'' van SP, PvdA en GroenLinks.

De Tweede Kamer voerde gisteren op verzoek van PvdA-leider Bos een spoeddebat over de net afgewende `paascrisis' van Balkenende II, maar eigenlijk ging de conclusie over de toekomst. Sinds gisteren is de inzet van de volgende verkiezingen weer een beetje duidelijker geworden. Of de kiezer pas in 2007 naar de stembus gaat of al eerder: hij kan straks waarschijnlijk kiezen uit twee alternatieve regeringscoalities. De nieuwe polarisatie bleek gisteren een feit: het D66 van partijleider Boris Dittrich hoort bij het `hervormingsgezinde' blok van CDA en VVD en staat tegenover de `linkse samenwerking' van PvdA, SP en GroenLinks.

Gisteren in de Tweede Kamer draaiden premier Balkenende en de fractieleiders Verhagen (CDA), Van Aartsen (VVD) en Dittrich (D66) daar niet omheen. Na hun `paasakkoord' stevenen CDA, VVD en D66 af op een gezamenlijke koers bij de volgende verkiezingen. Of dat vlak na aanstaande zaterdag al zal zijn, wanneer het D66-congres stemt over het paasakkoord, of in 2007, maakt premier Balkenende uiteindelijk niet uit, zo liet hij gisteren in de Kamer blijken: ,,Als dit soort crises bestaan, zijn het heel prettige crises!'' De premier ziet in het akkoord een bewijs van ,,de vitaliteit en de kracht van de coalitie'' en de ,,vaste wil'' van CDA, VVD en D66 ,,om door te gaan met de hervormingsagenda, in het belang van Nederland.''

De direct gekozen burgemeester kan gelden als symbool voor de steeds inniger saamhorigheid tussen de coalitiepartijen. Zij gaan in 2007 samen voor de direct gekozen burgemeester. CDA, tot 2003 tegenstander, wil nu ,,met kracht'' op weg daarheen (aldus fractieleider Verhagen), net als de VVD. En D66 wil de gekozen burgemeester nu in de Grondwet vastleggen, wat de partij eerder juist niet wilde.

PvdA, GroenLinks en SP staan daar als één blok tegenover: de benoeming van de burgemeester moet úit de Grondwet en daarna dient zijn aanstelling bij gewone wet te worden geregeld. Voorlopig willen alle drie de partijen ook dat de gemeenteraad dat in 2010 zal doen. Maar Verhagen, Van Aartsen en Dittrich sporen PvdA-leider Bos, die zelf wel voorstander is van directe verkiezingen, al aan zijn partij nog óm te krijgen vóor het verkiezingsprogram van 2007.

De drie coalitiegenoten hadden gisteren ostentatieve liefdesverklaringen voor elkaar klaar. Dittrich trok zelfs van leer tegen het kiesstelsel van De Graaf met een scherpte die tot dusverre alleen de VVD aan de dag legde. De Graaf trad vorige week onder meer af omdat de VVD niet wilde meewerken aan invoering van een tweede stem waarmee regiovertegenwoordigers in de Kamer zouden komen. Maar Dittrich heeft juist geluisterd naar de kritiek op De Graafs kiesstelsel. Dus betoogde hij gisteren dat ,,niemand het snapt'' en dat ,,het niet de problemen oplost die het zou moeten oplossen''.

Elk op hun eigen manier beleden Verhagen, Van Aartsen en Dittrich dat ook de andere dan bestuurlijke hervormingen hen binden - van zorg en sociale zekerheid tot het omroepbestel. Het snelle akkoord ,,tekent het enthousiasme waarmee de coalitie samen de hervormingsagenda steunt'', aldus Verhagen. ,,De coalitie is door de wateren gewassen versterkt herrezen.''

VVD-fractieleider Van Aartsen sprak nog eens ,,zeer veel dank'' uit aan `mijnheer' Bos: de PvdA heeft door het blokkeren van de gekozen burgemeester in de Eerste Kamer ,,CDA, D66 en VVD nader aaneengesmeed''. Ook de VVD denkt met dit akkoord al voorbij de volgende verkiezingen, verklapte Van Aartsen: ,,Het gaat ons niet om het snelle gewin, maar om een daadwerkelijke versterking van dit land, nationaal en internationaal.''

Dittrich liet blijken de fase van innerlijke worsteling voorbij te zijn die D66-met-De-Graaf nog met het kabinet-Balkenende had gehad. Het gaat niet meer alleen om de eigen punten die D66 op het gebied van bestuurlijke vernieuwing, onderwijs en het omroepbestel heeft `binnengehaald''. D66 hoort met volle overtuiging bij het hele kabinetsbeleid. De hele D66-fractie en de bewindslieden zullen zaterdag ,,hun uiterste best doen om het congres ervan te overtuigen om te zeggen: ja, dit is een goed pakket en wij gaan door met het kabinet-Balkenende, omdat nog zoveel problemen in Nederland moeten worden opgelost; er is zoveel werk aan de winkel''.

Dittrich behoorde gisteren dan ook tot de felste opponenten van het ,,linkse blok'' van PvdA, SP en GroenLinks. Die partijen hebben zich in zijn ogen met het afwijzen van de gekozen burgemeester bewezen als een ,,conservatieve minderheid''. CDA, VVD en D66 leken de rollen te hebben verdeeld in de polarisatie met de oppositie. Verhagen en Van Aartsen pakten oppositieleider Bos aan, Dittrich `deed' Halsema (,,als een hondje'' achter de PvdA aan) en Marijnissen (,,Ik vind u een autoritaire man''.)

De oppositiepartijen richtten hun pijlen eensgezind op D66, dat in hun ogen zijn geloofwaardigheid kwijt is geraakt met het magere akkoord van dit weekeinde. Ze riepen, eveneens eensgezind, om snelle nieuwe verkiezingen. Maar helemaal gerust leek PvdA-leider Bos er niet op. Hij heeft regeren met het CDA steeds het meest reële vooruitzicht gevonden. Hij sloeg de handen voor de ogen toen Halsema - pleitbezorger van linkse samenwerking - de coalitie fijntjes bedankte voor het ,,in mijn armen drijven'' van Bos. En hij grijnsde ongemakkelijk bij de bedankjes aan de PvdA voor de hechtere eenheid in de coalitie. Uiteindelijk nam Bos zijn toevlucht tot Hamlet, en constateerde een Shakespeariaans `systeem in de gekte' bij de coalitie: ,,We geven Bos overal de schuld van.''