`Van elke quiz en elk spelletje kun je iets opsteken'

Het kabinet vindt dat puur amusement moet verdwijnen bij de publieke omroep. Maar een oplossing is dat nog niet. ,,Er wordt nu alleen een nieuw definitieprobleem gecreëerd.''

Geen Sterrenslag en Love Letters meer bij de publieke omroep, maar wel Lingo, Costa en Kopspijkers. De eerste twee programma's zijn volgens staatssecretaris Medy van der Laan (Media, D66) plat vermaak en horen daarom vanaf 2008 niet langer thuis bij de publieke omroep. De tweede categorie voegt volgens Van der Laan wél iets toe. Want Lingo helpt allochtonen bij het uitbreiden van hun woordenschat, Costa is drama en dus géén amusement en Kopspijkers noemt zij een ,,opiniërend'' programma.

In een uitgestorven Hoftoren, het ministerie van OCW, gaf Van der Laan gisteren een toelichting op de afspraken die coalitiepartners CDA, D66 en VVD dit weekeinde hebben gemaakt over het omroepbestel. Ze belegde die persconferentie op tweede paasdag omdat er ,,onduidelijkheden'' waren over het akkoord dat de coalitiegenoten zaterdag hadden gesloten. Maar ook omdat er dit weekeinde wel ,,erg weinig'' aandacht was voor ,,de doorbraak'' die zij naar eigen zeggen had gerealiseerd.

Die doorbraak bestaat eruit dat ,,puur amusement'' vanaf 2008 moet worden overgelaten aan de commerciële omroepen. Dit was één van de aanbevelingen die de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid onlangs deed in het rapport Focus op Functies. Verder moeten de omroepen zich vooral bezig gaan houden met opinievorming en maatschappelijk debat. De NOS is en blijft verantwoordelijk voor de onafhankelijke nieuwsvoorziening. Ook deze taakverdeling is bedacht door de WRR.

Over het verdwijnen van amusement bij de publieke omroep zijn nog veel vragen. Zoals het antwoord op de vraag wíe straks bepaalt wat amusement is en wat niet. Nu controleert het Commissariaat voor de Media dat, maar onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam toonden in 2003 aan dat de indeling door de omroepen op sommige punten volstrekt willekeurig is. Een James Bond-film en cafésoap Cheers werden door de omroepen bijvoorbeeld als cultuur geclassificeerd. Overigens werd dit onderzoek gedaan in opdracht van commerciële omroep RTL.

Volgens mediawetenschapper Piet Bakker, destijds betrokken bij het onderzoek, is willekeur bij de indeling van programma's niet te vermijden. Vrijwel alle programma's kunnen volgens hem in ten minste drie categoriën worden ingedeeld. ,,Maar één procent van de programma's is puur amusement zoals Sterrenslag'', stelt hij. ,,Van alle spelletjes en quizzen kun je in theorie iets opsteken, dus die kun je allemaal scharen onder educatie.'' En als er Tweede-Kamerleden meedoen aan Sterrenslag, durft iemand misschien wel te beweren dat dat óók een opiniërend programma is, verwacht Bakker. Ook de raad van bestuur van alle publieke omroepen heeft ,,vooral veel vragen'' over dit deel van de overeenkomst. Wel steunt men de keuze om `puur amusement' aan de commerciëlen over te laten.

Volgens onderzoeker Bakker wordt met het amusementsbesluit voorlopig alleen ,,een nieuw definitieprobleem'' gecrëeerd. ,,Op de achtergrond speelt natuurlijk de discussie of de omroep breed moet programmeren voor iedereen of alleen moet doen wat de commerciëlen niet doen. Maar die discussie wordt niet openlijk gevoerd.''

Vooral de TROS is woedend over de plannen van het kabinet. De omroep voelt zich ,,verraden'' door Van der Laan, zegt voorzitter Karel van Doodewaerd. De staatssecretaris eiste dat de omroep in december zou zeggen of zij al dan niet uit het bestel zouden treden. De TROS moest die beslissing nemen zonder de voornemens van de staatssecretaris te kennen. De omroep zal nu opnieuw bezien of zij uit het bestel stapt, zegt Van Doodewaerd.

In het paasakkoord staan ook enkele maatregelen die de macht van de omroepvoorzitters verder inperken. Maar de belangrijkste, dat omroepvoorzitters alleen nog mogen adviseren over de programmering, wordt momenteel al – vervat in een wetsvoorstel – door de Tweede kamer behandeld. Over enkele andere belangrijke struikelblokken is binnen de coalitie nog helemaal geen overeenstemming bereikt. Zo adviseerde de WRR om reclame af te schaffen (nu goed voor ongeveer 200 miljoen euro aan inkomsten), zoals ook de VVD wil. Deze materie was te ingewikkeld om in één weekend te regelen, zei Van der Laan gisteren.

Verder staat binnen het kabinet nog ter discussie of ideële en commerciële omroepen straks programma's mogen maken met overheidssubsidie. De WRR adviseerde dat cultuur en educatieve programma's net zo goed door ideële of commerciële instellingen gemaakt kunnen worden.

Tenslotte moet de staatssecretaris voor mei, wanneer zij haar uitgewerkte visie op de omroepen presenteert, nóg een cruciaal punt uitwerken. Hoe moeten omroepen zich straks legitimeren? Nu gebeurt dat met ledentallen. Vooral het CDA vindt dat dat leden belangrijk moeten blijven. Maar Van der Laan noemt ledentallen ,,achterhaald''. Toch zei ze gisteren te verwachten dat het kabinet binnen anderhalve maand tot een eensgezind standpunt komt over deze onderwerpen.