Partij- en landsbelang

Het kabinet regeert door. Dat is de voorlopige betekenis van het akkoord dat coalitiepartners zaterdagavond bereikten. Het is te prijzen dat de zes deelnemers aan de onderhandelingen erin zijn geslaagd de val van het kabinet Balkenende II af te wenden. De vraag is nu wel of de binnenskamers gemaakte afspraken ook buiten de beslotenheid van het Torentje levensvatbaar zijn.

D66 heeft afstand gedaan van de ambities die in 2003 voorwaarde waren om toe te treden tot dit kabinet. Bestuurlijke vernieuwingen als de direct gekozen burgemeester en de invoering van een districtenstelsel zijn voor deze kabinetsperiode van de agenda geschrapt. Dit valt wat betreft het nieuwe kiesstelsel toe te juichen. De allesbeheersende haast van de gesneuvelde minister De Graaf (D66) deed het wetgevingsproces weinig goeds. De verandering van het kiesstelsel was te complex terwijl de uitkomsten van de operatie onzeker waren. Ondertussen ging het hier om de wijze waarop burgers hun invloed kunnen uitoefenen op het hoogste democratisch gekozen orgaan in het Nederlands staatsbestel. Experimenteren met het fundament van de democratie was geen goed idee.

Dat dit wetsvoorstel nu wordt ingetrokken, is daarom een positief bijeffect van de paascrisis waarin het kabinet na de val van De Graaf belandde. Dit kan niet worden gezegd van het buiten beeld raken van de direct gekozen burgemeester. Het valt te betreuren dat deze vernieuwing van het lokaal bestuur, waarbij burgers hun stem kunnen uitbrengen op de belangrijkste plaatselijke politicus, in het zicht van de haven in gestrand.

Het kabinet kan na de korte ritmestoornis van afgelopen week door met de hervormingsagenda die Nederland `toekomstbestendig' moet maken. Het is inderdaad van belang dat de voorgenomen stelselherzieningen in bijvoorbeeld de sociale zekerheid en de zorg naar behoren worden uitgevoerd. De ministers De Geus (Sociale Zaken, CDA) en Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) laten zich bij gelegenheid ten onrechte wel eens ontvallen dat zij eigenlijk `klaar' zijn omdat de betreffende wetsvoorstellen al door de Tweede Kamer zijn geloodst. Regeren betekent echter ook verantwoordelijkheid dragen voor de daadwerkelijke uitvoering. Dat voorkomt parlementaire enquêtes in volgende kabinetsperioden.

Dit alles is nu in handen van het congres van D66 dat nog moet oordelen over het `paasakkoord'. De uitkomst daarvan is onzeker. In de boezem van de partij woedt al langer een discussie over de vraag wat nu `de reden van bestaan' is. De leden moeten zaterdag bepalen of zij het eens zijn met de forse koerswijziging van partijleider Dittrich. De `bestuurlijke kroonjuwelen' zijn ingeruild voor beleidsdoelstellingen op het terrein van onderwijs, innovatie en mediabeleid.

Dat laatste onderdeel kan heel in de verte in verband worden gebracht met bestuurlijke vernieuwing, zo zei een lid van het D66-hoofdbestuur niet zonder ironie. De parallel met de gebeurtenissen in 1999 ligt voor de hand: ook toen besloot D66 na verlies van een kroonjuweel tot een doorstart. Bij de verkiezingen in 2002 leidde dat tot een tegenvallend resultaat. Het congres van D66 zal zaterdag daarom het partijbelang moeten afwegen tegen het landsbelang.