Mugabe's subtiele aanpak

Verdwenen is het geweld waarmee de vorige verkiezingen in Zimbabwe gepaard gingen. Maar de intimidatie gaat door.

Zo vlak voor de parlementsverkiezingen van donderdag zit het roodbruine en hobbelige karrenspoor naar Chigodora vol verrassingen. Geen wegversperringen en politie die om papieren vraagt. Geen marcherende jeugdmilities met stokken en machetes. Geen brandende huizen van oppositieaanhangers. Geen spoor van het geweld dat de dorpelingen de afgelopen twee verkiezingen in 2000 en 2002 overspoelde in dit broeinest in het noordoosten van Zimbabwe.

,,Heb je die poster van de oppositie al gezien'', wijst Michael Mauto naar de vierde boom voorbij de ingang van zijn schamele hutje. ,,Die hangt er al weken. Puntgaaf.'' Niet alleen de posters worden met rust gelaten, ook de waaghalzen die hier met T-shirts van de oppositie rondlopen. De oude Mauto is oprecht verbaasd over de plotselinge vredigheid in de buurt. Zijn oogst, zijn kleren en zijn hut gingen bij de vorige verkiezingen in vlammen op, omdat aanhangers van de regeringspartij vermoedden dat hij de verkeerde partij steunde.

De partij van president Mugabe (Zanu-PF) lijkt te geloven dat ze deze verkiezingen ook zonder geweld kan winnen. Anders dan andere jaren zijn berichten over mishandeling en verkrachting van oppositieaanhangers in alle delen van het land uitgebleven. De oppositie voert al dagen ongestoord campagne in de grote stad en op het platteland. De staatstelevisie, buikspreekpop van de regering, gunt oppositieleider Morgan Tsvangirai (MDC) tien minuten zendtijd op prime time, avond na avond. In de afgelopen vijf jaar kregen nooit zoveel buitenlandse journalisten een officiële uitnodiging van de regering als nu.

De waarnemers uit de buurlanden die de afgelopen weken werden ingevlogen om toe te zien op de verkiezingen, zijn nu al onder de indruk. Het hoofd van de Zuid-Afrikaanse waarnemersmissie verklaarde de verkiezingen een paar uur na aankomst alvast ,,vrij en eerlijk''. Maar de oude Michael Mauto, gezeten onder de grote saucijsboom op zijn erf, hoopt dat anderen door het rookgordijn heenkijken. ,,Het geweld is verdwenen, de intimidatie niet.''

Drie weken geleden nog riep de lokale bestuurder van regeringspartij Zanu-PF in Chigodora de dorpshoofden bijeen. Of ze zo snel mogelijk een lijst wilden maken van trouwe regeringsaanhangers en vermoedelijke sympathisanten van de oppositie. ,,Hij herinnerde het hele dorp eraan dat iedere oppositieaanhanger na de verkiezingen van zijn land zou worden gezet'', zegt Mauto.

De regeringspartij maakt volgens hem handig gebruik van het analfabetisme op het platteland. ,,Ze vertellen ons dat ze aan het handschrift op het stemformulier kunnen zien wie er heeft gestemd. Reken maar dat de mensen dat hier geloven.'' Zoals de kiezers op het platteland ook al is verteld dat dankzij doorzichtige stembussen kan worden nagegaan wie wat heeft gestemd.

Politie, leger en geheim agenten bewaken de 8.000 stembureaus. Het aantal stembureaus is sinds de vorige verkiezingen verveelvoudigd en stelt de beperkte groep verkiezingswaarnemers voor een bijna onmogelijke taak. Voor het eerst worden de stemmen deze verkiezingen op de stembureaus geteld. De resultaten moeten aan het einde van de dag worden doorgebeld naar een commandocentrum in de hoofdstad, bemand door ambtenaren die door de regering zijn benoemd.

De oppositie vermoedt dat ruim 800.000 kiezers op de zwaar verouderde kieslijst dood zijn, en dat 300.000 kiezers meer dan eens geregistreerd staan. Een steekproef in de hoofdstad Harare toonde deze week aan dat 64 procent van de geregistreerde kiezers niet bekend is op het opgegeven adres. De afgelopen drie weken werden nog eens 100.000 nieuwe namen aan het register toegevoegd, dat sinds 4 februari officieel gesloten is.

In kleine plattelandsdorpjes als Chigodora kennen ze nog subtielere tactieken. De oogst is voor het derde jaar achtereen tegengevallen. Wie voedsel wil, moet naar het distributielokaal van de Grain Marketing Board, waar volgens de oppositie alleen degenen met een lidmaatschapskaart van de regeringspartij hun zakken maïs kunnen krijgen. Het Wereldvoedselprogramma van de VN dat de afgelopen jaren naar schatting twee miljoen Zimbabweanen op de been hield, is vorig jaar naar huis gestuurd. Wij hebben voedsel genoeg, zei president Mugabe. ,,We willen er niet in stikken.''

Zijn partij lijkt erop te gokken dat de herinnering aan het geweld bij de voorbije verkiezingen nog vers genoeg is. Voor de overbuurvrouw van de oude Michael Mauto is dat de herinnering aan de dag dat jeugdmilities haar man zo hard op zijn ribbenkast sloegen dat hij weken later aan zijn verwondingen overleed. ,,Maar dat betekent niet dat ik nu voor de regering zal stemmen'', zegt ze, gezeten op de ruïnes van de hut die in 2002 werd platgebrand.

De lokale vertegenwoordiger van de MDC in Chigodora is de regering dankbaar voor de wilde gok op winst zonder geweld. ,,Ze vergist zich'', zegt Jeffrey Mafusire. ,,Dit is de eerste keer dat we in dit dorp openlijk campagne kunnen voeren. We hadden meteen een goede respons. De kiezers blijken meteen niet langer bang zich met ons te identificeren. Wij kijken uit naar een grote overwinning.''