Een Pietje Precies die alles regelt

Een succesvol hockeycoach cijfert zich al bijna negen jaar weg als teammanager van het Nederlands voetbalelftal. Wat drijft Hans Jorritsma (56) en wat is zijn inbreng achter de schermen? ,,Hij bewaakt de bondscoach.''

Op 2 april 1978 leerde heel Nederland hem kennen. Als enige hockeyer van het Nederlands elftal weigerde Hans Jorritsma na afloop van de verloren WK-finale tegen Pakistan (3-2) in Buenos Aires de zilveren medaille in ontvangst te nemen uit handen van generaal Jorge Rafael Videla, de omstreden dictator van Argentinië. ,,Hij had goed nagedacht over die actie'', zegt toenmalig ploeggenoot Tim Steens (49). ,,De avond voor de finale hadden we met z'n allen overlegd of we die man de hand zouden schudden. We kwamen er niet uit; we zouden wel zien. Toen het eenmaal zover was, twijfelde Paul Litjens ook, maar die ging uiteindelijk wel. Paul wist: als ik weiger, kon het wel eens gedaan zijn met mijn interlandcarrière. Dat besefte Hans ook, maar hij nam het risico.''

Zo kwam, na amper drie jaar en 65 interlands en volgens Steens ,,onder druk van de hockeybond'', een einde aan de interlandloopbaan van de voorstopper uit Lochem. Maar zijn naam was gevestigd, met name bij de `linkse' media. Steens: ,,Hans was een buitenbeentje, zeker in het conservatieve hockeywereldje: lang haar, linkse sympathieën, dat viel op. Hij keek verder dan zijn neus lang was, en had bijvoorbeeld veel interesse voor andere culturen en muziek. Die laatste passie deelden we, met als gevolg dat we tijdens een groot toernooi geregeld samen naar Led Zeppelin lagen te luisteren op de hotelkamer.''

Een groot hockeyer was Jorritsma niet, stelt collega-verdediger Steens. ,,Maar hij stond zijn mannetje; spitsen uitschakelen kon hij als de beste.'' Naam maakte de gediplomeerde gymnastiekleraar vooral als innovatief hockeycoach, bij onder meer Amsterdam (vrouwen), Kampong (mannen) en, na het mislukte WK van 1986 (zevende plaats) onder leiding van een driemanschap, als de enige eindverantwoordelijke van de Nederlandse mannenploeg (1987-'91/eind 1991-'93). Het hoogtepunt beleefde Jorritsma begin 1990, toen hij Nederland in Lahore ten overstaan van 80.000 uitzinnige Pakistanen naar de wereldtitel leidde ten koste van het gastland. Ruim vier jaar later waren de rollen omgedraaid: in Sydney dirigeerde supervisor Jorritsma The Green Machine naar de wereldtitel ten koste van Nederland. ,,Werken in Pakistan betekende een enorme uitdaging voor hem'', zegt Steens. ,,In tegenstelling tot Roelant (Oltmans, vorig jaar bondscoach van Pakistan, red.) woonde hij daar ook echt. Sterker: tijdens trainingsstages sliep hij met de spelers op een rieten matje onderin het stadion. Ja, dat maakte wel indruk.''

Weer twee jaar later, na een uitstapje (assistent chef de mission) bij sportkoepel NOC*NSF, trad Jorritsma na het voor Nederland turbulente EK in Engeland in dienst van de voetbalbond (KNVB). Manager technische zaken, luidt zijn functieomschrijving. In de praktijk is hij manager logistieke zaken, die allerlei faciliteiten regelt voor het Nederlands elftal zodat coaches en spelers zorgeloos kunnen functioneren.

,,Hij is de bewaker van de bondscoach en het voetbal'', zegt Henk Kesler, directeur betaald voetbal van de KNVB. ,,We hebben nu bijvoorbeeld een dictaat gekregen van de Armeense voetbalbond, die met het nationale elftal op 3 september om tien uur 's avonds tegen ons wil spelen. Het is daar drie uur later, dus in verband met de tv-uitzending en de commercie wordt dat financieel aantrekkelijk. Maar Van Basten wil niet later dan negen uur aftrappen en Jorritsma gaat er dan tussenzitten door de belangen van de bondscoach en Oranje te verdedigen. Ik kom zelf ook wel eens in die spagaat. Aan de ene kant heb je de sportieve verantwoordelijkheid, aan de andere kant de maatschappelijke en commerciële kant. Hans weet precies waar de scheidslijn moet liggen.'' Maar hij stelt ook sponsors tevreden. ,,Jorritsma begrijpt dat wij ook wel eens wat met spelers willen'', zegt Willem van Es, directeur van hoofdsponsor Nationale-Nederlanden. ,,Hij is recht door zee. Geen flauwekul, geen ingewikkelde verhalen.''

Kesler zou niet meer zonder Jorritsma willen werken. ,,Hij is een van de meest hard werkende mensen bij de KNVB. Hans werkt zeker zestig uur per week. Toen Van Basten kwam heb ik tegen hem gezegd: `Drie mensen kunnen niet ter discussie staan: dokter Goudzwaard, fysiotherapeut Rob Ouderland en Hans Jorritsma. Verder vul je je staf zelf maar in.'' Van Basten maakt nu dankbaar gebruik van de diensten van Jorritsma. Maar in de periode dat Van Gaal bondscoach was (2000-2002), had de oud-hockeycoach het moeilijk. ,,Louis nam steeds meer taken van Hans over'', kan Kesler zich herinneren. ,,Die twee botsten dan ook met elkaar. Van Gaal wilde alles zelf doen. Hij was het liefst ook nog directeur geworden van de KNVB.''

Als er technische mensen aangetrokken moeten worden, vraagt Kesler zijn manager technische zaken om advies. ,,Het is immers prettig om te weten dat je op het goede spoor zit. Jorritsma stond volledig achter de benoeming van Van Basten. Hij zei: het is nu tijd voor een jonge generatie coaches.''

Toch kan Kesler zich niet voorstellen dat Jorritsma zich bemoeit met het selectiebeleid of zelfs de opstelling. Perschef Kees Jansma stelt dat Van Basten c.s. hem wel degelijk om zijn mening vragen. ,,Want Jorritsma is een man die weet hoe je met een groep moet omgaan. Maar op technisch vlak zijn Van Basten en Van 't Schip heel erg naar binnen gekeerd. Jorritsma voelt precies de nukken, buien en spanningen van bondscoaches aan.''

Doelman en aanvoerder Edwin van der Sar zegt dat hij met Jorritsma nooit over tactische zaken praat. En toch heeft hij veel contact met de technisch manager. ,,Ik zit in een wat oudere levensfase en dan praat je eerder met stafleden dan jonge spelers. Je spreekt elkaar wel eens in de lounge van het hotel of je blijft wat langer aan tafel zitten. Maar dan gaat het nooit over tactiek. Ik ken Hans trouwens al lang. Toen ik nog geen doelman was van het Nederlands elftal en hij bij NOC*NSF werkte, kwam ik hem een keer tegen in Amsterdam en heb ik me aangeboden voor het olympisch team als dat de Spelen zou halen van 1996. Toen Jorritsma bij de KNVB werd aangesteld was er veel scepsis, maar hij is heel professioneel. Hij zorgt ervoor dat wij alleen aan voetbal hoeven te denken. Jorritsma regelt alles, van toegangskaarten tot vliegtickets en hotels. Fijn, dat hij steeds elke bondscoach overleeft.''

Kesler geeft aan dat er wel vaak aan Jorritsma wordt getrokken. ,,Hij heeft diverse aanbiedingen afgeslagen. Het is bekend dat hij en André Bolhuis (voorzitter hockeybond, red.) dikke vrienden zijn. Ik heb hem gevraagd of hij weer bondscoach van de hockeyers wilde worden. `Geen sprake van Henk', zei hij. `Ik heb het hier ontzettend naar mijn zin.''' Maar waar put een voormalig bondscoach als facilitair manager zijn motivatie uit? ,,Als hij ziet dat zoals afgelopen weekeinde een goede werksfeer tot resultaten heeft geleid, voelt hij dat hij ook een aandeel heeft gehad in de overwinning'', vermoedt Jansma, die hem verder omschrijft als een ,,Pietje Precies die álles regelt. Hij kan ook merkwaardig attent zijn. Na de interland tegen Zweden vlogen er jongens vanuit Stockholm naar Turkije, Engeland, Spanje, noem maar op. Toen stond hij om vijf uur op om ze bij een kopje koffie nog even gedag te zeggen.''

Bij de voetballers staat Jorritsma bekend als een lezer. Kesler: ,,We ruilen wel eens boeken. Zoals laatst In Europa van Geert Mak.'' En Jansma: ,,Van Basten en Menzo hebben zaterdag enkele uren voor de wedstrijd tegen Roemenië nog het paleis van oud-dictator Ceausescu bekeken. Dat leverde met Jorritsma veel gespreksstof op. Ook de ellende die de tsunami aanrichtte, hield hem bezig.'' Jansma heeft er geen moeite mee dat Jorritsma zich totaal afzijdig houdt van de media. ,,Daar ben ik ook mee gestopt. Je wint er niets mee. Hij is niet uit op eigen succes en onderhoudt een vertrouwensband met de spelers. Hans heeft een serviele functie. Hij is bovendien een introverte persoonlijkheid.''

Dat kan zijn oud-hockeyinternational Marc Delissen (40) beamen. ,,Voor een goede dijenkletser moest je niet bij hem aankloppen.'' Delissen is niet verbaasd dat zijn voormalige coach zich al bijna negen jaar staande houdt in `de voetbaljungle'. ,,Topsporters verneuk je niet. Als je denkt te kunnen teren op je verleden en blijk geeft van onvoldoende kennis en inzicht, dan ben je snel klaar. Hij heeft z'n zaakjes goed voor elkaar. Als sporters ergens allergisch voor zijn, dan is het wel een rammelende begeleiding. Dan komen ze onmiddellijk in opstand.''